Marmor za lud: Palast republiki před 50 lětami

Zemrěć na raty

w přewrótowym času 1989/90 awansěruje palast republiki k městnu stawiznow, prjedy hač so jeho mrěće na raty zahaji. K 40. róčnicy NDR 7. oktobra 1989 storči Honecker ze swojimi hosćimi na swjedźenskim akće w nutřkownym ze sektom, mjeztym zo sej wonka demonstranća mjezwoči ludoweje policije a stasi swobodu a reformy žadaja. 

Při prěnich a poslednich swobodnych wólbach w NDR 18. měrca 1990 budźe palast k medijowemu centrumej, TV-stacije z cyłeho swěta rozprawjeć. Nowa Ludowa komora ma nadawk, sebje samoho wotstronić a puć k znowazjednoćenju runać. 23. awgusta 1990 wobzamknje wona w palasće přistup NDR k Zwjazkowej republice z wuskutkom k 3. oktobrej. NDRski statny wopon na fasadźe a w plenarnej žurli su tam dawno demontowane. 

Asbest w marmorowym palasće

19. septembra 1990 planowane Ludowe komorne posedźenje njewotměje so hižo w palasće: NDRska ministerska rada zarjaduje, cyłe twarjenje dla poćežowanja asbesta zawrěć. Wjace hač 700 tonow bě so při twarje z wohnjoškitnych přičin k wobdawanju woclowych nošerjow wužiwało. «Jako bu palast zawrjeny, bě mi jasne, zo so wón wottorha», dopomina so pinčnik Roland Pröh w RBB-doku «Palast republiki – Honeckerowy són z marmora a asbesta», kotraž so prěni póndźelu (20. apryla) w 23.50 hodź. wusyła. 

Runje tak přińdźe: Po dołhim tam a sem, po saněrowanju asbesta, w kotrehož sćěhu jenož hišće něšto kaž hruby twar steji, po wuměłskich projektach, protestach a diskusijach wo alternatiwach wobzamknje zwjazkowy sejm 2002 palastowy wottorhanje a rekonstrukciju měšćanskeho hrodu.

Byrnjež palast jenož 14 lět, 4 měsacy a 27 dnjow wotewrjeny był, zwjazuje wjele ludźi z nim tež dźensa wosobinske dopomnjenki - snano změšane z třělwu wuchodneje nostalgije. «Palast je symbol NDRskeje dopomnjenki, runje dokelž je so zhubił», praji stawiznar wołma.

Měło swědčenje NDR preč?

Hač do dźensnišeho ma so teza, asbest njeje poprawna přičina za wottorhanje była, skerje su chcyli stawizny NDR wotpłaćić chcyli. «To je njezmysł», praji Berlinski něhdyši knježacy měšćanosta Eberhard Diepgen (CDU). Rozsudny dypk je wysoke poćežowanje asbesta było. Kruće dźerženje při palasće by dróše było hač nowotwar na jeho městnje. 

«Zo bě palast republiki we wulkej měrje asbestowy poćeženy, je njezwadny a bě přičina za jeho zawrjenje před znowazjednoćenjom», praji tež generalny intendant Humboldtoweho foruma, Hartmut Dorgerloh. W tym času njeje po zjednoćenju twarske herbstwo NDR žane wjetše zjawne hódnoćenje nazhoniło. Tež njebu přewažnje wysoka identifikacija mnohich ludźi z palastom republiki spóznata a připóznata.

Dorgerlohs 2020/2021 wotewrjeny dom čini dźensa we wobalce hrodu swětowe stawizny dožiwjomny. Rozdźělene na wšelakich městnach su tež originale z palasta republiki widźeć. K tomu słušeja designowe objekty kaž system wodźenja po pućach, monitor stasi, sćěnowy relief a druhe wuměłske twórby.

Copyright 2026, dpa (www.dpa.de). Wšitke prawa wobchować