Lutherstadt, Hansestadt, Bad - w Sakskej, Saksko-Anhaltskej a Durinskej wjedu mnohe města oficialnje spožčeny titul. Tola hišće wjele wjace z něhdźe 1.200 městow a gmejnow w třoch krajach pyša so z njeoficialnymi přimjenami. Čehodla to činja? A kotre regionalne wosebitosće z tym wuzběhuja? Salzwedel je hansowe město - regularny titul, kotryž směš jenož z historiskim poćahom k srjedźowěkowskej Hansy wjesć. Přidatnje mjenuje so 23.000 wobydlerjow města w starej marce tež hišće «Štomowe tykancowe město» - a dopomina z tym na tradiciju hač do dźensnišeho woblubowaneho drobneho pječwa. W prěnjej połojcy 19. lětstotka produkowachu wjacori konditorojo słódku specialitu - a maja z tym tež kral Friedrich Wilhelm IV. wot Pruskeje zahorić. Pozdźišo dodawachu Salzwedelscy předewzaćeljo kralowski dwór. Hišće dźensa so w sewjeru Saksko-Anhaltskeje štomowy tykanc zhotowjeja. pječeń na kulinarisku tradiciju powoła so tež durinska Smělna, znajmjeńša z jednym ze swojeju přimjenow. Městačko w Starohródskim kraju je «Kneflowe a zmužite pječenske město Smělna», kaž wot 2021 bruna pokazowaca tafla při awtodróze 4 wozjewjena. Smělna je w pózdnim 19. a zažnym 20. lětstotku wuznamne srjedźišćo knefloweje industrije z sčasami 30 fabrikami była, rozłoži měšćanska rěčnica Maja Persch. Tola to je dźensa jenož hišće dopomnjenka, kotraž so z přimjenom pěstuje. Jasnje tuchwilu je mutna pječeń - čwak swinjaceho mjasa, kiž so ze selu, popjerjom a majronom korjeni a přez brězowy woheń praži. «Runje w lětnich měsacach słuša mutna pječeń na mnohich městnach cyle samozrozumliwje k zahrodniskim připrawam, towarstwowemu žiwjenju a wjesnym swjedźenjam», tak Persch. Přimjeno je za město wo wjele wjace hač jenož slogan, praji rěčnica. «Wón zjima stawizny, wosebitosće a identitu w formje, kotraž je za ludźi spěšnje zrozumliwa a spomjatkliwa.» Tajke titule nječinjachu město znowa - «ale woni činja widźomne, štož wosebje čini». tež sakski Plauen dopomina ze swojim přimjenom «Spitzenstadt» na industrijowu tradiciju: vogtlandska načolna a wušiwanska industrija. Na wjeršku swojeho rozkćěwa w lěće 1912 maja w Plauenje 16.000 wušiwanskich mašinow zasadźene być, kaž město w «Stawiznach Plauenskeho kónčka» pisa. W Druhej swětowej wójnje rozbuchnjene, w NDR zestatnjene, po 1990 priwatizowane - tak je Plauenski kónčk wšelake doby přežiwił. Hišće dźensa so wona produkuje. W branšowym zwjazku Plauenski kónčk je wosom regionalnych předewzaćow zjednoćenych. Nimo toho so tradicija tež z měšćanskim swjedźenjom celebruje - to w Plauenje wězo «Cankaty swjedźeń» rěka. W srjedźnej Sakskej matej hnydom dwě měsće hoberski škórń jako wuwěšk, zhladujetej na wulku šewcowu tradiciju wróćo a mjenujetej so tohodla tež «škórnjowe město»: Döbeln a Leisnig. Samo «Škórnjowu wójnu» maja něhdźe 20 kilometrow wot so zdalene ležace města hižo za sobu. Wón bě sej na prěnim Döbelnskim hoberskim škórnju zapalił: 1925 běchu Döbelnscy šewcowi mištrojo 3,70 metrow wysoke škórnje zhotowili. Wón dósta so do Leisnija a bu tam wot 1950tych lět lětdźesatki dołho na hrodźe Mildenstein hladany a wustajeny. Před sudnistwom su skónčnje rozsudźili, zo dyrbi naddimensionalny črijowy zawod wróćo do Döbelna. Loni swjećachu tam jubilej «100 lět hoberske škórnje». Tola tež Ćicho maja dawno zaso hoberske škórnje. Wón bu wot dweju šewcowskeju mištrow w tajnym zhotowjeny a 1996 k 950-lětnemu swjedźenjej Leisnigs prezentowany. Ze 4,90 metrami přetrjechi wón historiski Denbelnjanski hoberski škórń we wysokosći. Wo «wójnje» dla hoberskeho škórnja nochcedźa w Döbelnje a Leisnigu dawno ničo wjace słyšeć. «Zhromadnje wabitej wobě měsće za škórnjowy region», rozłoži Döbelns měšćanski rěčnik Thomas Mettcher. Při škotach njepřińdźe w Altenburgu nichtó nimo. Nic jenož so w durinskim měsće wot 500 lět hrajne karty zhotowjeja, a nic jenož płaći wona wot wunamakanja škotoweje hry před 200 lětami jako «kolebka škot», ale wona hospoduje tež muzej hrajnych kartkow z něhdźe 30.000 kartowymi hrami kaž tež sydło Němskeho škotoweho zwjazka a Mjezynarodneho škotoweho sudnistwa. Nimo toho žórli so ze škotoweje studnje w měsće woda, škot je jako imaterielne kulturne herbstwo připóznate a wot krótkich hraja tež Altenburgske škotowe towarstwo w prěnjej zwjazkowej lize, kaž měšćanski rěčnik Christian Bettels rozprawješe. Skrótka prajene: Altenburg je «Skatstadt» - a to z połnym přeswědčenjom: «Njemyslimy sej, zo budźe nam druhe městno tutón čestny titul zwadne činić», praji Bettels. Štož za Altenburg Skat, je za wjes Ströbeck w Saksko-Anhaltskej Šach: Wot 2016 liči Šachtowa tradicija w Ströbecku k imaterielnemu kulturnemu herbstwu. «Šachdorf Ströbeck», wjesny dźěl Halberstadta, wěnuje so tutej tradiciji na jónkrótne a mnohostronske wašnje, rěka w zapisu. «Po legendźe hraja Ströbecker hižo wot lěta 1011 šach.» Dlěje hač 200 lět so na zakładnej šuli w Ströbecku nimo toho šach jako winowatostny předmjet wuwučuje. A tež štóž znowa do Ströbecka ćehnje, drje so bórze z myslenskim sportom dótknje: «Nowobyrgarjo so přez mnohostronske formy pěstowanja tradicijow do šachoweho zjednoćenstwa zapřijeja.» Copyright 2026, dpa (www.dpa.de). Wšitke prawa wobchowaćDopomnjeće na štomowu tykancowu tradiciju
Knefle a mutna
Plauen je wótry
Štó je škórnjowe město?
«18, 20, 22, preč...»
Šachdorf Ströbeck je kulturne herbstwo
