Wot klockanja hač ke křižnej jězbje - NDRskim wšědny dźeń w depoće

metrow wysoke regale połne telewizorow, meblow a etatowych nastrojow: W depoće NDRskeho muzeja w Berlinje-Marzahnje składuja něhdźe 360.000 objektow. Štóž přez hale dźe, njezetka tu jenož kruch stawiznow, ale tež dopomnjenki ludźi na žiwjenje na wuchodźe Němskeje hač do 1989. «Wjetšina wěcow, kotrež tu widźiće, su woprawdźe dary z ludnosće», praji stawiznar Eric Denis Strohmeier-Wimmer z NDRskeho muzeja.

Wot lońšeho móža sej wopytowarjo depot při wodźenjach wobhladać. Při wobchodźenju přez hale storčiš na předmjety z mnohich wobłukow NDRskeho wšědneho dnja. Chorhoje wisaja wot polcow, portrety prominentnych socialistow wotpokazaja na sćěnach. A mjez tysacami objektami je samo telewizor Ericha Honeckera městno namakał.

Depot budźi dopomnjenki

mnohich wopytowarjow bychu wěcy ze swójskeje zańdźenosće zaso spóznali, powěda Strohmeier-Wimmer. «Za wjetšinu je to tu woprawdźe městno dopomnjeća.» Kotre předmjety dopomnjenki wuskutkuja, njeje při tym přeco předwidźomne. Staru płokansku mašinu, WM 66, je so w běhu lět k najlubšemu objektej wuwiła, powěda stawiznar při chódbje přez hale. 

Mnozy wopytowarjo bychu model hnydom zaso spóznali a swójske stawizny k tomu powědali. «Smy hižo tež wo tym žiwi, zo ludźo, kotřiž sem přińdu, nam potom detaile powědaja.» Tak je wopytowarka rozprawjała, zo njejsu mašinu prjedy jenož k płokanju wužiwali, ale tež za warjenje durinskich klockow.

Wšitke dopomnjenki pak njewjerća so wokoło wšědneho dnja w kuchni abo w bydlenskej. W klimatizowanym depotowym wobłuku składuja listy, fota a pućowanske podłožki we wuslědnych kamorach. Mjez dokumentami namakaja so tež slědy łódźe, kotraž bě po stawiznarju za mnohich staćanow NDR něšto wosebite: MS «Přećelstwo ludow».

Prěnja křižna łódź NDR

łódź bu něhdy w šwedskim Göteborgu twarjena a njeseše najprjedy mjeno «Stockholm». 1959 kupi NDR «Stockholm» za něhdźe 20 milionow šwedskich krónow. 1960 štapi łódź skónčnje jako MS «Ludowe přećelstwo» w jězorje. 25 lět bu «Sonowa łódź NDR» wot Swobodneho němskeho dźěłarniskeho zwjazka (FDGB) wukonjana. Dnja 5. julija 1985 bu łódź potom po podaćach towarstwa Seeleute Rostock při Warnowanskim pasažěrskim pasažěrskim kuntworje nimo słužby stajena.

pućowanske podłožki a fota dopominaja na jězby z křižnej łódźu na Čorne morjo, do Egyptowskeje abo tež do Athena. Wjele z dokumentow je so derje zdźeržało a wot jich něhdyšich wobsedźerjow swědomiće składowało. «Ći su to zběhnyli, za tej bě to mały pokład», praji Strohmeier-Wimmer.

Kapitalizmej čoło skića

při tym bě «přećelstwo ludow» wjele wjace hač dowolowa łódź. Městna na łódźi běchu husto mytowanje dźěłaćerjow abo stronskich weteranow a zdobom wuraz NDR, zapadej něšto napřećo stajić móc. 

«Spytaja woprawdźe, so w systemowej konkurency pokazać, zo ma socialistiski stat samsne móžnosće kaž kapitalistiski stat», wuswětla Strohmeier-Wimmer. Křižne jězby su tohodla tež politisce nabite byli. Zwjazkowa republika je za NDR stajnje bjezposrědne přirunowanske městno była. To je režim pod ćišć stajił, wěste poskitki činić - abo znajmjeńša wěrić, je činić dyrbjeć.

«Wjele, štož stat čini, čini wón intrinsisce, ze sebje won. Dokelž ma wón začuće, zo sej ludnosć to žada. Njewěmy docyła, hač je sej ludnosć to woprawdźe žadała. Myslu sej, ći mějachu druhe problemy, hač na dowolowej łódźi dowol činić», wuswětla Strohmeier-Wimmer.

Žiwjenski podawk

za stawiznarja njehodźi so «přećelstwo ludow» tohodla njepušćić wot socialneje politiki NDR. Mnohe poskitki drje bychu ludźom realne lěpšiny přinjesli. Zdobom su dźěl systema byli, kotryž měł přihłosowanje zawěsćić. 

Zdobom rysuja zdźeržane podłožki a pućowanske dźeniki něhdyšich pasažěrow jednotliwe přejězdy, natwar łódźe a program na łódźi zdźěla hač do detaila. Za Strohmeier-Wimmer pokazuja, kotru hódnotu mějachu jězby za wjele pućowacych. «To bě prosće žiwjenski podawk», praji wón.

Wie jězby wupadać móhli, Hodźi so dźensa hišće z pomocu prospektow a jědźnych kartkow sćěhować. Byrnjež «přećelstwo ludow» jako jednoklasowa łódź jěła, njepobrachowaše na komfortje. Na łódźi mějachu wonkownu a nutřkownu płuwarsku kupjel, frizerski salon, alon kura, weranowu kofejowni z wulkej rejwanskej płoninu a kinowu žurlu za 180 wopytowarjow. Na jědźnych kartach stejachu nimo wšědnych jědźow tež poskitki kaž nopawa.

dźensa leža dopomnjenki «Völkerfreundschaft» mjez tysacami druhich objektow w depoće. Wone swědča wo rozdźělnych nazhonjenjach, kotrež NDRskim wšědny dźeń wučinjachu: wo dowolu, politiskich narokach a wosobinskich dožiwjenjach, wo rjanych wokomikach runje tak kaž wo ćežkich. 

Štóž chce sej sam wobraz činić, móže depot při wodźenjach wopytać, kotrež so póndźelu do pjatka kaž tež na kóždej prěnjej njedźeli wob měsac poskićeja.