Ze zymneje wójny: Spionske tunlowe dźěle wróćo w Berlinje

Spočatk

zymneje wójny stej US-tajna słužba CIA a britiska tajna tajna słužba (SIS) tunl přez dźěleny Berlin natwariłoj, zo byštej tajne telefonowe linije sowjetskeje armeje wotposłuchać móhłoj. Projekt pak bě spěšnje wotkryty – před něhdźe 70 lětami. Narodna ludowa armeja (NVA) je tunl wuryła – a dowjezła dźěle na wšelake městna wójska.

Nětko su tři segmenty relikwije ze zymneje wójny wróćo do Berlina dowjezli. Wone maja so konserwować a su tu přichodnje widźeć. Tři tony ćežke, tři do štyri metry dołhe woclowe roły je srjedź awgusta pola braniborskeho Baćonja připadnje wotkrył

Jedyn ze segmentow ma NDRski muzej zachować. Jedyn wotrězk tunla ma so stać z dźělom kołojězby „U-Bahn, bunker, Cold War“ towarstwa „Berlin Underworlds“. Třeći tunlowy wotrězk móhł přichodnje na prěnjotnym městnje při Mauerskim puću mjez Rudowom a Altglienicke nastajić, kaž předsyda towarstwa Dietmar Arnold namjetowaše. Po jeho słowach by to přidawk k štyrjom stelam, kotrež dotal na spionski tunl

Powostanki legendarneje spionažneje akcije

Mjez 1954 a 1955 běštej CIA a SIS něhdźe 460 metrow dołhi tunl přez Berlin natwariłoj, kaž „Berlin Underworlds“ wjedźeše, kotryž wjedźeše wot měšćanskeho dźěla Rudow w ameriskim sektorje do Altglienicke w sowjetskim sektorje.

Mjez meju 1955 a aprylom 1956 słyšachu Američenjo a Britojo pječa wjace hač 400 000 telefoniskich rozmołwow. „Dźěše wo kuski puzzla komunikacije mjez sowjetskim wójskom tu a Moskwu, Waršawu a Prahu, kotrež dawachu zhromadnje dokładny wobraz wo wojerskej situaciji a móžnych móžnosćach nadběha“, rozłoži na tajne słužby specializowany politologa Helmut Müller-Enbergs. A: „1955/1956 spřistupni tutón tunl informacije, kotrež k tomu přinošowachu, zo jedna so wo zymnu, žanu horcu wójnu.“

„Berlinskich podswětach“ wjedźeše tunl něhdźe 330 metrow do NDRskeho teritorija. Sowjetscy pak běchu hižo do zasadźenja wo akciji wědźeli, rěkaše: Britiski dwójny agent bě sowjetsku tajnu słužbu KGB wo planach informował. KGB přiwšěm předewzaće chwilu běžeć dało – hłownje, zo njeby dwójneho agenta wohrozyło.

Tunlowe wotrězki jako zwučowanske objekty za wojakow NVA

Jednu nóc w aprylu 1956 wjedźeše wichor k mylenjam telefonowych powodow. Potom so w NDR wozjewi, zo běchu tunl při reparaturach sowjetscy a wuchodoněmscy telekomunikaciscy technikarjo

Spušlanski tunl móžeše w NDR hišće hač do junija 1956 zjawnosć wopytać. NVA je jón potom wuhrěbała a wotwjezła, rěka w nowinskej zdźělence towarstwa. Někotre segmenty rozdźělichu so na jednotliwe stejnišća NVA.

Po „Berliner Unterwelten“ běchu tři njedawno wotkryte woclowe roły z přeměrom něhdźe dweju metrow w zalěsnjenej kónčinje, kotraž słuša do zwučowanišća dźensnišeje Kurmakoweje kaserny w braniborskim Baćonju. W NDRskim času bě tam stejnišćo NVA. Tunlowe wotrězki běchu něhdy za zwučowanske zaměry zasypali.

Dalše segmenty namakachu hižo w 1990tych lětach. 2012 namakachu dźěle w zalěsnjenej kónčinje blisko Pasewalka w Mecklenburgsko-Předpomorskej, kotraž so za čas NDR jako wojerske zwučowanišćo wužiwaše, rěka w „Berliner Unterweltenten“. 2005 dalše dźěle ze zemje wutwar Berlinskeje měšćanskeje awtodróhi blisko něhdyšeho stejnišća tunla.