Logo Die Sachsen News
Nowiny / Žiwjenje

Wuchane wjechle a klimowa připrawa w zdónku: Zwěrjata spřećiwjeja so horcoće

Wuchane wjechle a klimowa připrawa w zdónku: Zwěrjata spřećiwjeja so horcoće
Zwěrjata sćahnu so w horcoće do chłódka. / Foto: Robert Michael/dpa
Z: DieSachsen News
Čłowjekojo su kaž zwěrjata. Na horcych dnjach přiměrja swoje zadźerženje wobstejnosćam. Někotre zwěrjata maja něšto kaž swójsku klimowu připrawu ćěła, druhe preferuja siestu.

Štóž tele dny při temperaturach nad 30 stopnjemi zwěrjenc wopyta, móže so na siesto-naladu wobydlerjow nastajić. Mjeztym zo wužiwaja čerwjene pandy w Drježdźanskim zwěrjencu chłódne rańše hodźiny znajmjeńša za někotre wotmjelowanske zwučowanja, knježi w kisće najpozdźišo pokoj, hdyž słónco swěći. „Zwěrjata njejsu hłupe“, praji biologa Thomas Brockmann. Woni bychu so prosće wróćo sćahnyli - do borłow, prózdnjeńcow, hródźow - znajmjeńša do chłódka.

Wočerstwjenje je najlěpši srědk přećiwo horcoće

„Jim dźe so runje tak kaž nam“, měni Evelin Schröder, hladarka rubježnych zwěrjatow w Drježdźanskim zwěrjencu. Zwěrjata so mało hibaja, wjele pija a drěmaja w chłódku. Wotpočink je na dnjach kaž tutym to najrjeńše. Zo by pandy trochu wochłódniła, staji wona w jich připrawje wodu krjepjak. Wódne studnje wotdeleka so zwěrjatam wosebje njelubja, ale znajmjeńša přinjese wone štomej tróšku wochłódnjenja, na kotrymž zwěrjata rady sedźa. 

Brockmann, zamołwity za škit družin a wobswětowe kubłanje w Drježdźanskim zwěrjencu, skedźbnja na zasadny rozdźěl we wobchadźe zwěrjatow z ćopłotu. Wobydlerjo tropiskich kónčin abo pusćinowych regionow su morfologisce a fyziologisce lěpje na wysoke temperatury přiměrjene hač zwěrjata z chłódnišich klimow. Brockmann pokazuje na wobhrodźenje powabnych dikdikow, małych antilopow ze srjedźneje a zapadneje Afriki. Jich napadny nós skutkuje kaž klimowy připrawa a chłódźi powětr, kotryž dychamy. 

Wjace z tuteje kategorije

Małe antilopy we wulkim wašnju: wuparjene wochłódźenje přez dychanje

„maja so w domiznje z temperaturami 40 stopnjow celsiusa bědźić“, Brockmann rozprawja. Na rypa podobny podołhojty nós ma wjele slinowki z wjele žiłkami. Přez dychanje nastanje wuparjenske wochłódnjenje, přez kotrež so krej wochłódźi. „Dikdikojo nimaja poprawom žadyn problem z ćopłotu. Přiwšěm dźiwamy při wuhotowanju wobhrodźenja na to, zo móža tež wone chłódk namakać.“ Chłódk je wažny za wšitke zwěrjata, hač su w sawanach Afriki abo w zymnišich kónčinach žiwe. 

Štož twar ćěła nastupa, wobsteji na kóždy pad sewjero-južne dźělenje. Zwěrjata w ćopłych kónčinach maja zwjetša wjetše wuši, kotrež móža ćělnu ćopłotu derje wotwodźić. Elefant płaći jako prapřikład. „Wužiwa je kaž wentilator, zo by kusk fryšneho powětra dóstał“, Brockmann powěda. Wuši pak matej hišće druhu funkciju. zbytkej elefanta je koža na tutym městnje jara ćeńka a ma wjele žiłkow. Při wjechlowanju so zdobom tež krej wochłódni.

Horcota móže tež za zwěrjata strach być

: Druhim zwěrjatam ničo druhe wyše wostanje, hač při horcoće ćekać – tež hdyž so to, kaž pola seychelskich hoberskich nopawow, w sprintowej spěšnosći njewotměwa. Reptile, kotrež rěkaja w Drježdźanach Hugo 2 do 4, pohibuja so skerje pomału. Přiwšěm dyrbja w přirodźe na staw słónca kedźbować. Tež hdyž maja ćopłotu za jara chłódnu, dyrbja kedźbować, praji Brockmann. „Tank móže so ekstremnje woćoplić. Hdyž spěšnje dosć do chłódka njepřińdu, poćerpja horcotny kolaps a zemrěja.“

Dokelž so zwěrjata kaž kóčki a psy njepoća a móža tak swoju ćopłotnu bilancu regulować, dyrbja so wone na druhe wašnje chłódźić – na přikład přez jachlenje. Pola njetopyrjatej liški - wobydlerki Afriki - so přewulke wuši přidruža. Z nimi wotwodźuje wón ćělnu temperaturu. W Arktisy njemóhła jenož dla swojich wuši njetopyrojta liška přežiwić - wone bychu zmjerznyli. Arktiske zwěrjata kaž arktiska liška maja tuž tež jara małej wuši. 

"Čim dale k ekwatorej přińdźeš, ćim wjetše a dlěše bywaja ćělne připowěški", praji Brockmann a formuluje biologiske prawidło. Pola zwěrjatow samsneho razu su te z zymnišich kónčin wjetše hač jich pendanki z ćoplišich klimow. Tu je poměr powjercha ćěła k wolumenej wažny. Mjeńše zwěrjata móžachu w zymje lóšo zmjerznyć. Małe pinguiny, kotrež blisko ekwatora bydla, nimaja w Antarktisy žanu šansu - tohodla su tam tež pinguiny, najwjetša družina pinguinow, doma. 

Zwěrjata přiměrjeja so změnje klimy

Brockmann nochce sej prognozu, kak so změna klimy na zwěrjata wuskutkuje a hač so wšitkim poradźi, so přiměrić. Su tež družiny, kotrymž to tyje, praji biologa. Jako přikład pokazuje wón baćona, prěnjotnje klasiskeho ćahaweho ptačka. Mjeztym njeleća dale a wjace baćonow wjace do Afriki abo na Iberisku połkupu, ale přezymuja pola nas. „Namakaja cyrobu, njetrjebaja při lěće energiju přetrjebać a maja nimo toho najspěšniši přistup k najlěpšim lehnjenskim městnam.“

Druhe zwěrjata su jako připućowarjo zwěrjatow dawno do našich šěrin dóšli. Złote šakale, kotrež z Bliskeho wuchoda pochadźeja, su hižo w němskich lěsach wuhladali. Samo egyptowska husyca njetrjeba Nil k žiwjenju wjace.

Cyle hinaša družina dyrbi horcotu w zwěrjencu na swoje wašnje zmištrować - hladarjo skotu. Drježdźanski zwěrjenc reaguje ze změnjenym dźěłowym časom, hladarjo započnu zašo a móža tak wjetšinu připrawow hišće do připołdnišeje horcoty rjedźić. Čłowjek nima bohužel swójsku klimowu připrawu - nimo poćenja. W tym nastupanju leža dikdikojo daloko před nim.

Copyright 2026, dpa (www.dpa.de). Wšitke prawa wobchowane

Přełožki so z pomocu sztučnej inteligence awtomatizowane. Wjeselimy so na wašu wotmołwu a pomoc při poprawjenju našeje wjacorychłojneje słužby. Pisajće nam na: language@diesachsen.com.
Sachsen News
Čłánek z

Sachsen News

Sachsen News je za wobsah samsny wotpowědny. Kodex platformy dyrbi so wužiwać. Platforma kontroluje a wobchada wobsah po prawnych požadawkach, zwłasć po NetzDG.

Social Media