Čehodla su domjace kuntwory husto strašniše hač eksotiske kuntwory

hač w lěsu, při jězorje abo w měsće: Wšudźe je wjele kuntworow, kiž móža sej bjezstarostny čas wonka skazyć. „Je tójšto ignorancy a wopačnych informacijow, hdyž dźe wo temu kuntwory“, měni Doreen Werner z Leibnizoweho centruma za agrarne krajinowe slědźenje (ZALF), kotraž zhromadnje z Friedricha Loefflerowym institutom projekt „Mosquito-atlas“ nawjeduje. Pomoc hobbyjowych slědźerjow je wažny pomocny srědk, zo bychu so móžne wohroženja wotwobroćili.

Kuntworowy atlas je projekt wobeju institutow, kotryž wot lěta 2012 běži. Wobydlerjo móža wot popadnjenych kuntworow pósłać, kotrež wědomostnje na rozbudźaki chorosće postaja a přepytuja. ZALF je zwonkauniwersitne slědźenske centrum Zwjazka a krajow ze sydłom w braniborskim Münchebergu.

Zawjedźene družiny dotal bjez dopokazanja rozbudźakow

Byrnjež kuntwory kaž tigrowa kuntwora šěroku kedźbnosć zbudźili, njejsu zawjedźene družiny tuchwilu na žadyn pad najwjetši strach: „Pola inwaziwnych družinow kuntworow njejsu dotal hišće wački abo wiry zwěsćene“, měni fachowc. Hačrunjež móhli to potencielni nošerjo być a so na přikład přez tworowy wobchad a turistow „praktisce stajnje“ z južneje Europy přinošuja, njemóža so rozbudźaki w kuntworowych slinach pod tuchwilnymi klimatiskimi wuměnjenjemi w Němskej přez dlěši čas optimalnje rozmnožeć. 

Hladajo na měnjace so wuměnjenja wobswěta z dlěšimi ćopłymi fazami njehodźi so to w přichodźe wuzamknyć – za to pak dotal žane dopokazy njeje. Ale prawdźepodobnosć njeje wjace nula.

Aziska tigrowa kuntwora (Aedes albopictus) bu w lěće 2007 prěni raz w Němskej dopokazana. Wón je dźensa hłownje w Badensko-Württembergskej, Bayerskej, Hessenskej a Porynsko-Pfalcy, ale tež w Durinskej a Berlinje zwěsćeny. Tigrowa kuntwora płaći jako potencielny wektor rozbudźakow chorosćow kaž denga, chikungunya a Zika-wir. Za eficientne přenjesenje tutych wirow pak su temperatury trěbne, kotrež přez dlěši čas konstantnje wysoke wostanu.

Domjace kuntwory jako přenošowar wirusa

Centralny wektor rozbudźakow chorosće kaž za staršich abo chorych ludźi wosebje strašny być móže wosebje strašny być je přirodny přewodnik mnohich lětnich wječorow wonka: wšědna domjaca kuntwora. Po podaćach Friedricha Loeffleroweho instituta a Roberta Kochoweho instituta su domjace kuntwory wirus mjeztym z Berlina a Braniborskeje na Saksku, Saksko-Anhaltsku a Durinsku rozšěrjeli. Wirus Zapadneho Nila bu prěni króć kónclětnje 2019 w Němskej pola ludźi, kotřiž běchu so w tutym kraju natyknyli, zwěsćili.

Ale kuntwory njemóža so jenož přenjesenja chorosćow dla z problemom stać, ale tež přez ryzy masu wustupowanja - hač je to domoródna rynska komarka abo zawjedźena tigrowa kuntwora. „Wobě družinje stej přewšo zahorjacej a mjerzajtej“, Wornar měni. Hinak hač domjaca kuntwora na přikład lětaja wone njenaprošnje k swojim woporam a dadźa so lědma wućěrić. Nimo toho jewja so někotre z nich w tak wulkej ličbje, zo padnu tež pod wědomostnu definiciju słowa „mór“: To je 20 abo wjace kałnjenjow na mjeńšinu. Pod tajkimi wobstejnosćemi grilowanski wječor hižo móžny njeje.

Rynski komarak (Aedes vexans) je domoródna wulka kuntwora, kotrejež larwy so po podawkach wulkeje wody na přepławjenych łukach a łučinach z masami wuwiwaja. Wona móže w krótkim času enormnu hustotu zaludnjenja docpěć a pućuje hač do wjacorych kilometrow, zo by hosćićela namakała.

Kałnjenja čorneje muchi chowaja strachi natyknjenja

Čorna kuntwora zawinuje tomu někotre nahladne rany. Hinak hač na přikład kuntwory, kotrež přez ćeńki rypač krej swojim woporam wotsrěbaja, torhaja tute zwěrjata w podkóžnej wjazanskej włoknje mały krater, doniž so mała kapka kreje njetwori, kotraž so wuliza. Problematiskiše hač kałnjenje same su móžne sćěhi wopačneho wobchada, Worner wuswětla. 

„Při kusnjenjach čorneje muchi - kaž pola wšěch městnow kusnjenja - je najwažniše, ruce preč wot wotwěry kože dźeržeć“, warnuje Wornar. Tež najmjeńše nječistosće, kotrež přińdu při drapanju do rany, móža druhdy k chutnym sekundarnym infekcijam wjesć. Čorne muchi su žiwe a rozmnožeja so w na kislik bohatych běžitych wodźiznach. 

Midges přińdu samo přez stanowe plany

: Podobnu krej cycacu taktiku - zwjetša pak dospołnje schowanu - přesćěhuje tež mušica. Zwěrjata, kotrež su zwjetša jenož jedyn do dwaj milimetraj wulke, wostanu husto cyle njenapadnjene, doniž njenapadnje swjerbiwe kusnjenje, praji Worner. Štóž so do swojeho stana wróćo sćahny, zo by Midgesom wućeknył, njeje tež tu wěsty: Dla swojeje wulkosće móhli so móličke drapy přez ćeńku gazowu maćiznu stanowych planow sami přetłóčić. Midges su po cyłym swěće z wjacorymi tysac družinami zastupjene.

pak žana wědomostna wotmołwa, kotra z kuntworow najbóle njepřijomne kałnjenja zawinuje: Kóžda reakcija na kusnjenje wotwisuje wot swójskeho imunostneho systema, praji Werner. Nimo toho wobwliwuje při kusnjenju wotedawany bělkowinowy cocktail reakciju: Ćěłu cuze bělkowiny móža k sylnišim wotwobaranskim reakcijam wjesć.

Slědźerjo kuntworow su na podpěru pokazani

Zo móhli pokažće a rozšěrjenje kuntworow dokumentować a w padźe wustupowanja potencielnje strašnych družin po móžnosći spěšnje zapřimnyć móc, su slědźerjo kuntworow na pomoc ludnosće pokazani, měni Werner. Dotal je něhdźe 42 000 wobdźělnikow w Němskej wjace hač 250 000 kuntworow k slědźenju popadnyło a pósłało. Nowowutworjene wobstatki kuntworow hodźa so spočatnje chětro wotstronić. Tohodla je za spěšnu reakciju terminowa podpěra přewšo wažna.