Gen Alpha dźerži při paslenju cankow šnóry w ruce

>"Clack, clack, clack" – cyła rumnosć w cankatej šuli w Annabergu-Buchholzu je z klepotom drjewjanych cebulkow wupjelnjena. Typiski zwuk za Rudne horiny. Wulke a małe ruki wija a křižuja z nimi nitki na swojich pisanych cankatych měchach. Mjeztym tyknu do měchow mnohe jehlički, zo bychu postupowace dźěło porjedźili abo zo bychu njewužiwane špulki nabok powěsnyć móhli.

Ći z njekoncentrowanych šulerjow bachtaja ze susodom, mjeztym zo w pisanych nitkach kwala, honač abo liška nastanu. „Manu, móžeš mi pomhać?“, so mjeztym přeco zaso praji, hdyž je jedyn ze šulerjow „wopak wobsadźił“, kaž to cankarka Manuela Fischer mjenuje.

Nětko chwata Fischer k Maji. Dźewjećlětna je hakle wot njedawna z wučbu cankow započała. Najebać to wona hižo wobrotnje canki zhotowja – druhdy wšak tróšku přespěšnje. Potom přińdźe wučer Manu a pomha, šrubki wije a wije, doniž njejsu zaso prawe.

Cankowanje je rjemjeslniska technika, kotraž wobsteji jenož z dweju pohibow: wjerćenja a křižowanja, kaž Manuela Fischer rozłožuje. „Cankowanje je družina plećenja“, wona dale powěda.

Zhromadne nazhonjenja přećiwo stresej

připosłucha, nygnje a po tym šnórki zaso do rukow bjerje. „Nó, z mojej rjadownju sym hižo raz tu była, a tehdy sym zwěsćiła, zo so mi to jara lubi, a tohodla sym nětko tu“, powěda dźewjećlětna, kotraž tuchwilu ceblowe canki pasli. Rady sem přińdźe, „dokelž to čuwy změruje“, Maja wjesele powěda.

Nimo holcow dźěłaja w šuli za cankowanje tež tři starše žony na swojich projektach – jedna z nich wnučki dla. „To bě spočatk lěta. Tehdy je Emilia wotjěła a so woprašała, wowka, póńdźeš ty sobu? Praju, haj, to so derje hodźi, wšako sym jako młodostna raz sama canki pasliła“, měni 69lětna Karin Schwabe.

Najwažniše pak na zhromadnym hobbyju je „zhromadnje z dźěćimi přežiwjeny čas, to je wulkotne“, Schwabe rozłožuje. Podobnje widźi to tež wnučka Emilia. Wona čini canki, dokelž „po napinacym šulskim dnju tež tróšku dele přińdźeš.“ A runje tak wažne: „Jenož hromadźe z druhimi w zhromadnosći być“, wona měni.

Tradicija w Rudnych horinach

cankarstwo wusko z Rudnymi horinami splećene - a to hižo dlěje hač 450 lět. Pódla rězbarja a dweju hórnikow namakaš w tradicionalnym motiwje swěčkoweho wobłuka pódla rězbarja. Za to bu wosebje znata Barbara Uthmann, kotraž w 16. lětstotku hač do 900 tkalcow zaměstni a kotraž je pječa bytostnje k rozšěrjenju cankarjow w Rudnych horinach přinošowała. Šula cankarjow w Annabergu-Buchholzu je po njej pomjenowana. Po tym zo bě hórnistwo tule wusaknyło, bě cankowanje eksistenca regiona, Manuela Fischer rozłožuje. A tež dźensa maja ludźo w Rudnych horinach hišće techniku wušikowanja, byrnjež hłownje jako hobby

To da so někak z domiznu zwjazane, mysli Emilia. „To je dźě někak dźěl toho“, rozprawja Kimberly, dalša studentka canka, „dokelž je to moja wulka sotra činiła, moja mama je to činiła, mojej małej bratraj a sotry to tež činitaj.“

Wjace hač wowcyny cankowy serwječk

Tež za młódšu generaciju čini cankotwarjenje cankanje wjeselo, štož je we jstwě woprawdźe napadnyć. Nažel mysli hišće wjele ludźi na wowcyne trulički, hdyž na cankowanje mysla, měni Steffi Schneider, fachowča za cankowanje a nawodnica Schwarzenbergskeje ludoweje uniwersity. Pisarstwo je so wot toho časa woprawdźe změniło, wona praji, a nětko so debjenki zhotowjeja abo třidimensionalnje z grotom wobdźěłaja. „Nó, dyrbiš tróšku moderny być, zo by ludźi přiwabił“, měni Manuela Fischer. Wona zastaruje dźěći ze wšěmi barbami a dźěła tež z frinkolkami a parličkami.

Wjele młodostnych, lědma muži

Njejsu žane ličby, kelko dźěći a młodostnych w Sakskej móže canki aktiwnje zhotowić abo zhotowić. Ale w Rudnych horinach je to hišće jara aktualne, měni Schneider. „Wo přichodnu generaciju so žane starosće nimamy“, wona doda. Tež Saksko-rudnohórski zwjazk cankow (SEKV) trochuje ličbu kursistow minjene lěta na konstantu.

Štož pak pobrachuje, Manuela Fischer rozłožuje, je tale srjedźowěka. „Mjez 20 a 40 to nam faluje“, měni Fischer. Pohlad přez jeje wučbnu rumnosć to wobkruća – zakładni šulerjo, młodostni a starše žony sedźa tu při kolebkowanych cankatych měchach.

Ani njewidźomnje: hólcy a mužojo. Wone su w tutym hobbyju ličitsce ličitsce. W Rudnych horinach sedźachu tež mužojo za cybkowanymi cankatymi měchami, wosebje hdyž bě region žiwy wot cankarjow, kaž Fischer rozłožuje. Po Fischerowych kursach pak su w jich kursach přeco mužojo. „Mějachmy tu stajnje hólca, runje w tutej skupinje, ale bohužel hižo njepřińdźe“, měni Fischer.

Čas žiwjenja zwjazanosć

Wjele druhich dźěći we wučbje Manuele Fischer tomu chcyło sej swój hobby cankowanje wobchować, kaž Emilia abo 13lětna Kimberly rozprawjatej. Někotři jón samo sami dale dawaja. Něhdyša šulerka Fischerec přesydli so na studij do Halle a nawjeduje tam dźěćacu skupinu cankarjow, kaž nawodnica praji. „Wjeseliš so přeco zaso, hdyž zetkaš zaso tehdomniše dźěći a wone hišće canki zhotowjeja.“ W tym padźe samo za Rudnymi horinami.