domy w Hornjej Łužicy su přez prózdnoty, přetwary a wottorhanje přeco hišće we wulkej měrje wohrožene. «Wobstatk je so w poslednich 100 lětach a wosebje wot 1990tych lět sylnje pomjeńšił», rjekny sakski krajny konserwator Alf Furkert. Po jeho podaćach čaka tuchwilu něhdźe 40 procentow regionalnje typiskich twarow na wuporjedźenje. W Sakskej steji něhdźe 6.500 chěžow ze stołom na pomnikowej lisćinje, z toho něhdźe 5.900 we wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc.
«Zdźerženski a saněrowanski staw je jara rozdźělny, cyłkownje pak lěpši hač hišće před 20 abo 30 lětami», hódnoćeše Furkert. Wot 1990tych lět su so mnohe twarjenja pomnikowje saněrowali, předewšěm w turistisce abo kulturnohistorisce wuznamnych městnach kaž Habrachćicach-Nowych Jěžercach, Wodowych Hendrichecach, Kumwałdźe a Oybinje. Wosebje w strukturnje słabšeho městnach wostanje prózdny staw pak problem, dokelž dodatne wužiwanja abo kupcy husto pobrachowachu. Runje twarjenja w njepřihódnym połoženju, na přikład při wjele wobjězdźenych dróhach a we powodźenskich połoženjach, zajimcy zwjetša zatrašichu.
