Rysaj Lotta a Luca skakataj w Rudnych horinach do swobody

Snano kamuflěruje sylny dešć tu abo tamnu sylzu wjesela abo rozžohnowansku sylzu w mjezwoču přitomnych. Je to hnujacy wokomik, hdyž rysaj Lotta a Luca swój transportny kašćik wopušćitaj a do swobody skočitaj. Po krótkim sprinće zhubi so mužik Luca naprawo w kerčinach, žónka Lotta drapa křiwicu jara spěšnje a je po dwěmaj sekundomaj njewidźomna. 

Catriona Blum-Rérat, koordinatorka sakskeho programa Lynx, přiznawa, zo je pušćenje do swobody stajnje emocionalne. "Dny kaž dźensa su absolutne wjerški", měni biologowka dźiwiny. Woni dźěłaja z cyłym teamom ruku w ruce a dyrbja tójšto do toho organizować. A potom so wšitko w jara krótkim wokomiku skónči. 

Zwěrjata noša sćelak něhdźe jedne lěto

Dokelž noša Luca a Lotta něhdźe lěto sćelak, Blum-Rérat a jeje kolegojo rysaj dołho we wóčku maja. Kóžde štyri hodźiny dawaja kornarki znamjo, pozdźišo maja same wotpadnyć. „Móžemy nětko dokładnje wobkedźbować, što woni činja. Je bjezdwěla móžno, zo so zetkaja.“ To je tež z dotalnych znowapředstajenjow znate. Pytnu-li rysy, zo su w jednej kónčinje druhe rysy, rady wostanu.

Lotta je plahowana rasa z Kamjeničanskich dźiwinskich wrotow. Tamniši lehnidłowy porik je lětsa štwórty raz wuspěšnje dorost porodźił a přinošuje tak k zachowanju družiny. Luca pochadźa z belgiskeho zwěrjenca a je bratr w Eibenstocku kónc lěća 2024 w Eibenstocku pušćeneho rysa Antona, kotrehož pak někotre měsacy pozdźišo nakładne awto zajědźe a zemrě.

Přihot na pušćenje do swobody je dokładnje planowany

: W přihotach na wusadźenje njeje ničo připadej přewostajene. Po dźělenju wot maćerje přećahnyštej plahowacej zwěrjatce do wjeski dźiwich kóčkow Hütscheroda w Durinskej. Tam so znowazasydlenja wothłosuja a rysy w dalokej měrje zdalene wot čłowjeka na swoje nowe žiwjenje přihotuja. Woni dóstanu jenož dźiwinowe mjaso a dyrbja sami nawuknyć, kadawer wočinić. Na tym budu pozdźišo pokazane. 

Lotta a Luca staj wšitke testy zadźerženja a strowoty wobstałoj. Hakle potom bě zelena swěca za žiwjenje w dźiwiznje. Před jězbu do noweje domizny buchu rysy pohłuženy a z GPS-kornarjom wuhotowane. 

Hdyž dojědu do lěsa Eibenstock, su zaso wotućene. Z transportnych kašćikow je korčenje słyšeć, jako móhli rysy samo z tym ličić, zo do swobody skočija. Něšto pozdźišo, při zliwku, je tak daloko. 

Mathias Wagner, nawoda hrajnych wrotow Oberrabenstein, hdźež je so Lotta před lětomaj narodźiła, je tohorunja swědk wokomika. Wón je jedyn ze štyrjoch nošerjow, kotřiž transportnu kistu na swětlinje hač k postajenemu městnu noša. Pozdźišo rěči wo začuću husaceje kože. Lotta bě rozpjeršena. Tajke połoženje je tež za zwěrjata stresowace.

Kóžde zwěrjo ma swójski charakter

rysy njejsu za Wagnera jenož fascinowace, dokelž su najwjetše domjace kóčki. „Wone su charakterne zwěrjata. Kóžde zwěrjo ma swójski charakter, štož je tak napjate.“ Runje tak kaž jeje sotra bě Lotta wćipna młoda kóčka – a tola přeco přemyslowaca a zdźeržliwa.“ Wón je sej wěsty, zo Lotta žiwjenje w swobodźe wobknježi. 

Krajny zarjad za wobswět, ratarstwo a geologiju rozšěrja na dnju znowazasydlenja dalšu wuspěšnu stawiznu. W nalěću 2024 do swobody pušćeny rys Alva je druhi raz dorost dóstał. Z pomocu kamerow za dźiwinu zwěsćichu w juliju dwě młodźatej. Wobrazy bychu pokazowali, kak sej młode rysy hrajkaja a swoju wokolinu wuskušuja. 

Hižo loni běchu dorostnicy

“, lońši bratřa a sotry su mjeztym w dalokej měrje samostatni a wostawaja přiwšěm w projektowym wobłuku. Wospjetne rozmnoženje je za rysa w Sakskej wulki wuspěch a zdobom znamjo za to, zo so rysowa dama tu derje čuje“, zarjad zdźěla. Catriona Blum-Rérat rěči wo mězniku za program Lynx, kotryž funguje pod mjenom „RELynx Saxony“. 

Europski plahowanski program za karpatskeho rysa

Za pušćenje do přirody předwidźane zwěrjata su dźěl Europskeho programa wohroženych družin za karpatskeho rysa. Rozdźělenje dorosta stawa so přez syć ekspertow Linking Lynx. Zaměr je, rozdźělne populacije w Němskej a zwonka njeje zwjazać a žiwjenjakmanu „metapopulaciju rysa“ natwarić. Wona ma so wot Karpatow přez němske srjedźne horiny hač k Jurje a Zapadnym Alpam wupřestrěwać. 

W Sakskej chcedźa dohromady 20 rysow do swobody pušćić – z Lottu a Lucu je jich mjeztym dźewjeć. Z kóždym dalšim do přirody wusadźenym rysom rosće tež genowy pool. W Rudnych horinach ma tak mjenowana schodźenkowa populacija nastać – štož powjedźe k splećenju z rysami w Durinskej, Čěskej a Bayerskej. Blum-Rérat swědči wo wuspěchu projekta. „Mamy rozpłodźowanje, mamy sydanske zwěrjata, mamy připućowanje z druhich populacijow. To wšo je přičina k wjeselu.“

160 namjetow mjenow za rysy

Wokrjesny nawoda Eibenstocka Andreas Pommer je lěta 2024 zahajene znowazasydlenje wot wšeho spočatka přewodźał. Spočatnje wobstejachu tež wobmyslenja mjez ludnosću a wobmyslenja mjez hońtwjerjemi. To pak je so nětko wućěriło. Domoródni su tež mjena nowačkow Lotta a Luca po hódnoćenju mjenowali. Bě jich 160 namjetow. Za dalše sakske rysy njesměło na mjenach falować.