Na Němsku baćony je spušćenje: Njewotwisnje wot aktualnych wjedrowych kapriolow su prěnje běłe baćony dypkownje w swojej domiznje přizemili, zo bychu so na lehnjenski čas přihotowali. W Loburgu, domiznje ptačernje Baćoński dwór Loburg w Saksko-Anhaltskej přizemi Baćon Anton minjenu njedźelu jako prěni posoł přichodneho nalěća. W Oberröblingenje na juhu Saksko-Anhaltskeje jewješe so prěni nawrótnik hižo w januaru, w Magdeburgu bu sam w decembru při dwórnišću baćonjacy por wuhladany.
Wjele baćonow přezymuja mjeztym w Němskej
po słowach biologowki Sophie Hoffmann z baćonjaceho dwora Loburg njeje tajke zadźerženje njezwučene. W druhich zwjazkowych krajach kaž Hessenskej bychu mjeztym hač do 300 lehnjenskich porikow přezymowali a so na włóžnych płoninach přebili. «Woni potom njespja na štomach, ale w staću w niłkej wodźe», praji ekspertka. Tež w Loburgu nochcyše wutrajny baćon partout na juh ćahnyć, ale nawróći so po krótkim času do Baćonjaceho dwora, hdźež běchu jeho jako zranjene zwěrjo zastarali.
Iberiska połkupa a Afrika jako zymske kwartěry
fachowcy rozeznawaja pola baćonow mjez zapadnymi ćaharjemi a wuchodnymi ćaharjemi. Prěni přezymuja w Španiskej a maja za to čaru wot něhdźe 2.500 kilometrow za něhdźe dwě njedźeli zmištrować - wotwisnje wot lětanskeho wjedra. Wuchodni ćaharjo leća přez Pólsku a Balkan do Israela a wottam dale do wuchodneje Afriki. Wosebite lětanske wukony wunjese bywša Loburgska baćonjaca sławnosć princesny, kotraž hač do juha afriskeho kontinenta ćehnješe a při tym 10.000 kilometrow a wjace wróćo połoži. Tuta čara drje je dlěši, ma pak hladajo na poskitk cyroby tež lěpšiny.
Zažny ćah so při mnohich wotewrjenych smjećowych kipach husto hižo w Španiskej zakónči. Tajke deponije drje na wotrowje tež maja, přiwšěm baćony tam zwjetša dale pućuja a so w někotrych afriskich krajach rady jako skopčk pomjenuja, Hoffmann rozprawja. «Baćony su ryzy mjasožrački a maja šěroki spektrum cyroby. K tomu słuša wšitko wot šlinkow, insektow a wudźenkow, přez rysy, reptilije a ryby hač k myšam, a knotam.» Tež Aas so rady bjerje.
Baćony njewuńdu ze zymskim wjedrom
aktualne zymske wjedro njeje za adebarow žadyn problem. Móžeće samo někotre tydźenje bjez cyroby wuńć, rozjasnja Hoffmann. Nimo toho dawaja přeco hišće «zymske ćěkanje»: baćony lětaja krótkodobnje tam, hdźež dawa cyroba. Tak a tak je jich ćahate zadźerženje programěrowane. «Samo zranjene zwěrjata, kiž hižo lětać njemóža, dóstanu w nazymje njeměr. Woni maja začuće, preč wosłabnyć. To je jim přinarodźene.»
Za čaru ćahawych čarow pak «přinarodźene» pak nic: «Hač prěnja jězba młodźaka do wuchoda abo zapada dźe, wotwisuje wot toho, kotra skupina ćahow so přizamknje, po tym zo je swoje hnězdo wopušćił, tak Hoffmann. Starši jim zwjetša puć njepokazuja.» Normalnje bychu młodźata něhdźe dwaj tydźenjej skerje hač jich starši hnězdo wopušćili, kotrež wostanu hišće trochu dlěje w lehnjenskim rumje. «Je runje tak, jako bychu sej skónčnje zaso raz měr lubić dali.»
Baćony, kotrež maja we wuchodnej Němskej swoju domiznu, wola w nadwulkowej wjetšinje wotrownu čaru za přezymowanje. «Zapadne baćony» w juhozapadnej Němskej ćahnu tomu husćišo na iberisku połkupu a wozmu njerozsudźene baćony sobu. Hišće před 15 do 20 lětami bě wuchodna populacija w Němskej dominantna, wot toho časa wuwiwaja so předewšěm wobstatki w zapadźe jara sylnje. Na wuchodźe kaž zapad pak płaća baćony jako zbožopřejny posoł a posoljo nalěća, kiž steji za nowy započatk a płódnosć. Hdźež baćon hnězdźi, je dom před njehańbićiwu škitany, rěka.
Wobstatk běłych baćonow wuwiwa so derje
Christoph Kaatz, płaći w Saksko-Anhaltskej jako baćonjacy nan. Wón widźi pola «narodneho ptačka» Němcow hišće dosć potrjeby slědźenja. Wšako njedawaja tu žane optimalne wuměnjenja cyroby, so wobstatk běłych baćonow runje pola zapadnych tworjerjow jara derje wuwił. «Dyrbimy přiwšěm stražliwi być a mamy wosebitu zamołwitosć. Su přeco hišće nahladne chabłanja we wobstatku.» Po ličbach z lěta 2024 bě w Němskej něhdźe 13.000 lehnjenych porikow.
Přeco zaso raz maja baćony katastrofowe lěto přetrać. «Runje młode baćony ze sylnym dešćom abo dlěšimi fazami suchoty špatnje wuńdu. Tež infekcije kaž ptača gripa móhli so na wobstatk wuskutkować», praji Hoffmann. Wulki strach wuchadźa z plastiki na smjećišćach a kompostowych připrawach.
Strach za baćony: Gumijowe produkty w biomüllu
před tym warnuje tež přirodoškitny zwjazk (NABU) w Durinskej. Gumijowe paski a dźěle kumštnych maćiznow bychu so přiběrajcy w biomwotpadkach wotstronili a dóstachu so přez kompostowe připrawy abo pola do cyrobneho rjećaza. Baćony hromadźa tam cyrobu a picuja swoje młodźata z wotpadkami.
W Durinskej płaća předewšěm Werratal mjez Meiningenom a Creuzburgom kaž tež Durinske žłobiny sewjernje Erfurta jako dobre baćonjace rewěry. Z městnami dadźa Webcamowe dohlady do žiwjenja běłych baćonow za čas lehnjenskeje sezony wot měrca a apryla. Kamery słuža tomu, přirodu wobkedźbować, slědźenje wukonjeć a zjawny zajim na škiće družin spěchować.
Prěni nawrótnicy tež w Sakskej a Durinskej
tež w Sakskej a Durinskej so prěni nawrótnicy wuhladachu. W Durinskej běchu po podaćach NABU-baćonjaceho eksperty Klaus Schmidt hač do minjeneho tydźenja hižo třećina běłych baćonow na swojich hnězdach dóšli. Wotwisnje wot wjedra ma so nawrót adebary hišće přez tydźenje wupřestrěć. W Sakskej běchu prěnje přichady w Schkeuditzu, Glauchauwje a Cunnersdorfje.
Wuwiće wobstatka baćonow je we wšěch třoch krajach pozitiwne. W Durinskej zličichu 2024 dokładnje 180 horstkow a 333 młodźatow, dźesać lět do toho bě jich jenož 45 respektiwnje 86. W Sakskej bě naposledk něhdźe 470 lehnjenskich porikow - tohorunja při stupacej tendency. W Saksko-Anhaltskej bě loni 775 baćonjace pory horsta wobsadźiło.
Copyright 2026, dpa (www.dpa.de). Wšitke prawa wobchować
