Chěža dźe wo wjace hač złamanu wutrobu abo wo to, nós raz połnje měć: Němski hygienowy muzej w Drježdźanach wěnuje so w nowej wustajeńcy ludoweje chorosće: psychiske problemy. Přehladka «Kak to dźe?» ma hosći za schorjenja sensibilizować, kotrež so pola mnohich wotewrjenje njestawaja, ale přeco bóle wokoło so přimać. po podaćach Swětoweje strowotniskeje organizacije Zažna «napadliwosć» ma na kóždy pad něšto z pjenjezami činić. W swójbach z niskimi dochodami pokazuje 23,1 procent dźěći a młodostnych psychiske napadnosće. Pola srjedźnych dochodow leži podźěl pola 16,2 procentaj, při wysokich dochodach je to jenož 9,2 procentaj. We wuchodnej Němskej su drje tež tohodla spadowe ličby wyše hač na zapadźe. sociologowka Claudia Neu rozprawja w ekspoziciji wo wšelakich formach samotnosće - emocionalnu, socialnu a kolektiwnu samotnosć. Do koronapandemije namakachu so štyri procenty woprašanych při naprašowanju nimale přeco samotnje. W pandemiji hódnoty horje skočichu. Sćěhi su přeco hišće čujomne - wosebje pola dźěći a młodostnych. Museum-direktorka Iris Edenheiser konstatuje jasne přiběranje psychiskich poćeženjow - jako sćěh pandemije, digitalizaciji wšědneho dnja a globalnych krizow. Hranica mjez strowym a chorym je wjele bóle běžaca hač sej myslu. Ludźo z psychiskim problemom su nošerjo wědy a ekspertow, zo bychu tohodla w srjedźišću wustajeńcy stali. mjeztym zo wědomje za tajke schorjenje rosće, je rěčenje wo tym husto hišće tabu - druhdy ze stracha před reakcijemi, druhdy ze stracha před jobstrětku, rěkaše. Mjeztym zo so schorjenja kaž depresija, burnout abo ADHS přiběrajcy towaršnostnje akceptuja, nazhonja na přikład psychozy abo schorjenja wotwisnosće samo sylnišu stigmatizaciju. Muzej chce, zo so kóždy narěčany čuje. Za přehladku rěčeše so z ludźimi z Drježdźan a wokoliny: wo swojich psychiskich poćeženjach, jich diagnozach a jich zmištrowanskich strategijach. Tež małe napinanja móža wulku skutkownosć pokazać - něhdźe wjace pohiba: Hižo dźesać mjeńšin aktiwity zamóže nalada zběhnyć, rěka zwěsćenje. wideja rozmołwow z potrjechenymi su runje tak widźeć kaž wosobinske objekty, kotrež jim při tym pomhachu, wšědny dźeń zmištrować. «Kak so lěpje dźe?» Tute prašenje ma so hladajo na towaršnostne, politiske a mediciniske ramikowe wuměnjenja wotmołwić. Wopytowarjo mjez druhim zhonja, zo dźěłowe wupady psychiskich schorjenjow dla w minjenych dźesać lětach wo 43 procentow přiběrachu z wuměłskimi, medialnymi, interaktiwnymi a dalšimi přistupami přeproša wustajeńcu k tomu, so z temu bliže rozestajeć, kotraž wšitkich nastupa. Přehladka skići tež městnosće wotchada, na kotrychž móžeš so wo konkretnych pomocnych poskitkach informować. Zaběra ze swójskej mentalnej strowotu móže pak so tež hrajersce přewjesć, kaž při kwisu a interaktiwnych stacijach. Ekspozicija je do třoch kapitlow rozdźělena. Pod titulom «Čuju, štož njewidźiš» ma wo nutřkowne žiwjenje čłowjeka hić. Prašenja su atd: Kak rozšěrjene su psychiske schorjenja a kotre su najčasćiše? Štó njese zwyšene riziko. Při «Dźakuju so naprašowanju» dźe wosebje wo podpěru. W třećim kapitlu pod nadpismom «Raz tak, raz tak» steja strategije k zmištrowanju w centrumje. Tež tragiski kónc psychiskeho schorjenja so tematizuje: suicid. Po statistice wzachu sej 2024 w Němskej 10.372 ludźi žiwjenje - w přerězku 29 wob dźeń. Direktnje před pospytom suicida bychu mnozy potrjecheni ambiwalencnu fazu wot něhdźe 10 mjeńšin přežiwili, w kotrejž móža so wot jich předewzaća hišće wotwjesć. Hač do 95 procentow tych njewumrěje pozdźišo přez suicid. wustajeńca narěči zranitosć čłowjeka a cyłeje towaršnosće, wuzběhny Drježdźanska kulturna měšćanostka Annekatrin Klepsch. Wona jasnje čini, «čehodla je strowota wjace hač fyziske fungowanje čłowječeho ćěła». Wustajeńca so tutu sobotu wotewri a traje hač do 4. apryla 2027. 12. apryla ma we wustajeńcy «Dobroćelsku njedźelu». Přewodny program wopřija přednoški a diskusijne koła k temam kaž wupalene a sćěhi ekscesiwneho wužiwanja socialnych medijow. Copyright 2026, dpa (www.dpa.de). Wšitke prawa wobchowaćKóždy štwórty dóstanje w běhu swojeho žiwjenja psychiske problemy
ma něhdźe jednu miliardu ludźi na zemi psychiske problemy, w Němskej schori kóždy
štwórty w běhu swojeho žiwjenja na tym. Najwjace lepja hižo w młodźinje, tež hdyž hakle w dorosćenej starobje pomoc pytaja. Sćěhi koronoweje pandemije přeco hišće čujomnje
Rěčenje wo dušinych ćerpjenjach je husto hišće tabu
Přeco wjace dźěłowych njezbožow na zakładźe psychiskich schorjenjow
«Čuju, štož njewidźiš »
Přehladka pokazuje zranitosć čłowjeka a towaršnosće
