„Kopane połne“: Zwěrjatownje Sakskeje su na hranicy

Zwěrjatownje Sakskeje steja na hranicy swojich kapacitow. Swobodny stat njeje při tym sam. „Zwěrjatownje po cyłej Němskej su kopane połne“, měni předsyda Sakskeho krajneho zwěrinoškitneho zwjazka a nawoda Lipšćanskeho zwěrjatownskeho zwěrjatownje Michael Sperlich. Přiwšěm ma swobodny stat jónkrótnu předańsku, kotraž so njepřihódnje wuskutkuje. Sakska je tuž jenički zwjazkowy kraj, kotryž nima wukaz za škit kóčkow.

Tajke rjadowanje by wobsedźerjow wonkownych kóčkow zawjazowało, swoje zwěrjata kastrować dać, rozšěrić a w registrje domjacych zwěrjatow registrować dać. Problem zwěrjatownjow leži tuchwilu pola młodych kóčkow, kotrež su wšitke jako namakane zwěrjata, měni Claudia Ruf ze zwěrjatowneho domu Vielauer Wald. Přičina toho je, zo njedadźa wobsedźerjo swoje zwěrjata kastrěrować – „z njewědy, skuposće abo njedostatka pjenjez, wšako su skótne kóšty minjene lěta horendnje stupali“.

Kangal njeje žadyn psyk za město

lěta je jeje zwěrjatownja cyłkownje 300 kóčkow přiwzała, w Lipsku bě jich minjeny čas 50 wob měsac. Wšako su kóčki lěpje nastajene hač psy, praji Sperlich. W Lipsku ma něhdźe 35 psow, kotrež su jako strašne zastopnjowali abo su hišće w procedurje stracha. Zamołwitosć widźi Sperlich pola wobsedźerjow. „Hdyž sej ludźo psa kupja, njemysli na to, z kotrym wotpohladom bu tuta rasa něhdy plahowana.“

turkowski kangal na přikład je skótny stražny psyk, kotryž we wulkoměsće w dobrych rukach njeje. Sperlich wupraja so tuž za cyłoněmsku lisćinu, w kotrejž je dźerženje wěstych rasow rjadowane.

Sperlich a Ruf zapřijeće „bojowy psyk“ za tajke psy wotpokazujetaj. Njeje žaneje studije, kotraž móhła zwisk mjez rasu a strašnosću dopokazać, praji Ruf. Pola wšěch rasow je agresiwne zadźerženje zesylnjene, hač k małym psam inkluziwnje. „Rozdźěl leži maksimalnje w ćežkosći zranjenjow, kotrež móža načinić.“

Zapřijeće „bojowy psyk“ je historisce zestarjene

Nimo toho ma zapřijeće „bojowy psyk“ hinaši woznam, kaž Sperlich rozłožuje. Před 2 000 lětami buchu psy w romskich legijach k wojowanju přećiwo čłowjekam zasadźene. Pozdźišo, we 18. lětstotku, organizowachu ludźo k zabawje ludnosće psyče boje a sadźichu psy na druhe zwěrjata. Zapřijeće „bojowy psyk“ je w dźensnišim konteksće zamylace.

Powšitkownje su to po wšěm zdaću skerje wobsedźerjo, kotřiž problemy načinjeja. Ira Weißbach z Kamjeničanskeho zwěrjatownje rozprawja, zo chce wjele ludźi wulke psy kaž wowčerja abo malinois wotedać, „potajkim dźěłowe rasy, kotrež so do žiwjenskeje situacije wobsedźerjow scyła njehodźa“. Nimo toho nochcedźa někotři wobsedźerjo přepodaće-popłatk płaćić, „tež hdyž zwěrjata hišće ženje skótneho lěkarja widźeli njejsu“. Husto su to swójby, ale tež samokubłacy a młodostni, kotřiž zwěrjata wotedaja. „Poprawom je kóžda změna zapřijata.“

Sperlich z Lipšćanskeho zwěrjatownje tohorunja rozprawja, zo su hižo wjacore lěta ze zwěrjatami ukrainskich ćěkancow konfrontowani. Přiwjezli su wjele małych psow, na přikład čiwawow abo bjezkosmowych kóčkow, kotrež maja strowotne problemy. Wobsedźerjo njemóža jich lěkowanje płaćić.

Online-wikowanje čini zwěrjata na „wabjenski keluch“

Nimo toho dawa spěšny wobchod z interneta, kotryž ze zwěrjatow „wabjenski keluch čini“, měni Weißbach z Kamjeničanskeho zwěrjatownja. Dalši strach widźi fachowc we wikowanju ze šćenjatami. Nješćěpjene zwěrjata so do wobběha podawaja, štož riziko sćekłosće zwyši

„Sćekłosć je přeco smjertna chorosć pola psow a čłowjekow po wubuchnjenju, kotraž je we wuchodoeuropskich krajach hišće rozšěrjena“, piše Kamjeničanski zwěrinoškitny zwjazk w swojim newsletteru. Kaž nošer Kamjeničanskeho zwěrjatownje rozprawja, zwěrjata z wukraja starosće chorosćow dla přiwótřa. Weißbach sej žada, dowozy wobmjezować, „wjace kontrolow zwěrjatow wotměć a zakazy dźerženja zwěrjatow konsekwentnje přesadźić a kontrolować“.

Njekastrowane kóčki, přežadani wobsedźerjo psow, wysoke skótne kóšty a wikowanje z psyćakami: Štóž ze sobudźěłaćerjemi zwěrjatownjow rěči, słyši husto podobne sady. Nimo toho knježi njewěda ludnosće. Psy kupuja so často jich napohlada dla, njedźiwajo na čwělowace přiznamjenja plahowanja, praji Sperlich.

Zwěrjata škodźa, dokelž maja so čłowjekej lubić

Bjarnarin na přikład něhdy jako wuchowanski psyk w lawinach zasadźował. Dźensa waži hač do 90 kilogramow, ma 90 centimetrow wysokosć ramjenjow a ma strowotne problemy, kaž Sperlich rozłožuje. Mjeńše psy kaž mops abo francoski abo jendźelski buldos ćerpja krótkeje hłowy dlachu. „Hdyž wobhladaš sej wuwiće nopow tutych rasow w zašłych 100 lětach, pokazaš so, kajke złe wěcy ze zwěrjatami činimy“, praji Sperlich. Dakl tomu ma swoje njerune ćělne proporcije dla z problemami mjezyrjapkoweje tačele.

Mjez kóčkami mjenuje Sperlich šotiski zahork, kotrehož nachilenej wuši stej přez na ćěło skutkowacu chrustowu malformaciju zawinowałoj. Tež křižowanja mjez domjacymi a dźiwimi kóčkami, kaž Bengal, Savannah a Caracat, su čwělowace plahowanje. Hladajo na zwěrjeće ćerpjenje žada sej Sperlich přiwótřenje zakonjatow. To by za woblubowane domjace zwěrjata konsekwency měło. Dakl abo mops njebychu so potom w tuchwilnej formje wjace plahować směli