Hriby schadźeja w sakskich lěsach - ale nic wšudźe

Za hribarjow móže so wulět do sakskich lěsow kónc tydźenja wupłaćić. „Hriby schadźeja“, praji hribowy fachowc a wobhospodar zahrodnistwa hribow w Vogtlandskej Steffen Schmidt. To płaći wosebje na městnach, hdźež je minjene dny dosć dešća padało, kaž w Vogtlandskej a w Rudnych horinach.

„Klasiske jědźne hriby tuchwilu namakaja, kaž prawaki, chodojty brjušk, kastanijowy prawak a wšelake hołbje. Parlowy hrib je tež pódla“, praji Schmidt.

Hinak je połoženje w Kamjenicy a wokoło njeje. „Tu so hišće njewudani“, měni Wolfgang Friese, fachowc za hriby w přirodoškitnym zwjazku Němska (NABU) Sakska. Tam dešć dale pobrachuje. „Wjedrowa situacija je wot teritorija k teritorijej jara rozdźělna. Su kuty, hdźež je so we wěstych časach woprawdźe mjenje abo bóle dešćowało, a to dyrbi so wšitko za hriby hromadźe hodźeć.“

termin za konsultaciju do toho

a chce swój wunošk wot fachowca pruwować dać, měł do toho jednoho z hribowych poradźowarjow zazwonić, zo by sej termin dorěčał. Němska towaršnosć za mykologiju wjedźe w interneće lisćinu kontaktow, z kotrymiž móža fachowcy po cyłym zwjazku slědźić. „Dyrbiš myslić na to, zo ludźo to wšitcy čestnohamtsce činja“, praji Schmidt. Na wuradźowanju so to jenož njerjaduje, ale tež rozłožuje. To móže druhdy hodźinu trać, spontanje pak njeńdźe.

Zběrarjo měli cyły hrib sobu na wuradźowanje přinjesć a jón z nožom njewotrězać, ale z dźělom dno wotstronić. „A hišće něšto wažne: tak mało kaž móžno a wosebje so stołpika njedótknyć“, Schmidt wuzběhnje. Přetož runje tam su wotpowědne přiznamjenja zaměstnjene. „Dótkńće so po móžnosći z palcom a pokazowakom horjeka a deleka hriba, abo lěwo a naprawo na kłobu.

Tele hriby su po

a žlučowy prawak abo hórki hrib. Posledni njeje jědojty, ale njejědźny swojeho hórkeho žołčoweho słoda dla. Naposledk je žona tež swětłonohatego prawaka na wuradźowanje sobu přinjesła. Susodka jej rjekny, zo su wšitke hriby z rołkami jědźne. „Ale to njeje wěrno. Šery hród je jědojty hrib, a zawěsće namakaš jón tu we Vogtlandskej-Rudnych horinach.“

a zaso zaměnja so parlowy hrib z jědojtej brunej muchoraku, kotraž so hakle někotre lěta w Vogtlandskej rozšěrja a mnohim njeznata. Schmidt ma jednory trik hotowy k rozeznawanju: „Hdyž tutej brunej mucharice kožu hłójčki wotběliš, je hłójčka pod njej chromožołta, woprawdźe sylnje chromožołta. Hdyž parličkowemu hribej kožu hłójčki wotběliš, je wona běła abo jara lochko čerwjenkojta.“ „Stoprocentowske“ spóznawanske přiznamjo, tak fachowc.

Što činja horcota a suchota z hribowym počinkom

měnjenju fachowcow njeje jasne, hač so horce lěćo a dołha suchota dołhodobnje na hriby wuskutkujetej. „W přirodźe nichtó njeje“, měni Schmidt. Hdyž so w lěću za někotre dny wjele dešća padaše, po tym ani jenički hrib njerosćeše.

Nětko pak wěcy hinak wupadaja. Dešćik minjeneho kónca tydźenja je wuskutkował: „Wokomiknje schadźeja hriby w kónčinach, hdźež je so nětko dešćowało, widźiš pak, zo někotre družiny pobrachuja abo jedna družina faluje.“ Nawopak su tež lětsa rědke prawadźiki namakali. To je region k regionej jara rozdźělne.

Klimowa změna hribowu sezonu přestorči

Cyłkownje dawa klimowa změna hižo pytnyć, měni Friese. Tak su nazymske hriby přestorčili. Hribarstwo bywa dale njewobličomniše. „Prjedy su ludźo něhdy prajili, zo mějachu nalětni aspekt, lětni aspekt, nazymski aspekt a wone bě přiměrjomnje spušćomne, wjedro pak je so wo wjele měnjate stało a to so wuskutkuje.“

Na hribowej wustajeńcy w Klóšterskim Buku pokazachu minjeny kónc tydźenja na přikład 140 družin hribow. Prjedy bě jich w samsnym počasu wjace hač 200. Hač pak budźe hribowa sezona po wosebje horcym a suchim lěću cyłkownje hubjeńša, njehodźi so po słowach Fielera předpowědźić.