Kak so ukrainske kulturne drohoćinki škitaja

Kupola katedrale swj. Sofije so złoto błyšći. Twar z 11. lětstotka w Kijewje wulkotnje pozběhuje. Takle wupada na wobrazach katedrala swj. Sofije, swětowe herbstwo UNESCO.

Wona pak je wohrožena. Na wodźacych europskich wikach za zachowanje,
restawrowanje a saněrowanje starych twarjenjow w Lipsku (5. do 7. nowembra) zhonja wopytowarjo, kak móža kraje swoju kulturu tež w padźe wójny zachować.

Wot ruskeho nadpada na Ukrainu su so tam mnohe wuměłske twórby zničili abo wobškodźili. Po informacijach kulturneje organizacije UNO UNESCO bě wójna hač do kónca oktobra 567 kulturnych městnow wobškodźiła. Ukrainska strona rěči wo wjace hač 2 000 potrjechenych institucijach. Johannes Nathan, předsyda Ukrainskeho centruma za wuměłstwowu pomoc, wot spočatka wójny kulturne městna w Ukrainje ze swojim teamom podpěruje, zo bychu swoje pokłady do wěstoty přinjesli.

Wuměłske twórby škitać z wakusrěbnym blidom a wosušakom

Pjatk porěča wón w Lipsku z fachowcami Pólskeje a Ukrainy wo tym, kak hodźi so kulturne kubło w padźe krizy škitać. Dotal team Ukrainskeho wuměłstwoweho pomocneho centruma zdźěli, zo je wjace hač 1 200 kulturnych zarjadnišćow w Ukrainje podpěrał; Tak je na přikład wosušaki a zapakowanski material pósłał, zo móhli so wuměłske twórby w hewak włóžnych rumnosćach kaž pincach składować.

Tež z tym su pomocnicy hižo do Ukrainy přiwjezli blida. Z tym hodźa so negatiwny ćišć wutworić, štož pomha při restawrowanju wuměłskich twórbow, kaž wuměłstwowy stawiznar Nathan. Ale tež Ukrainski wuměłstwowy pomocny centrum dodawa pozdatnje banalne wěcy kaž regale, zo móhli muzeje swoje kulturne drohoćinki eficientnišo składować.

Zničena kultura „kaž štap do wutroby“

Wšitko pak njehodźi so škitać. W juniju je so Kijewski klóšter Pečersk na sćěh wójny zapalił. Za mnohich ludźi na Ukrainje bě to „kaž štap do wutroby“, Nathan rjekny. Škody dla někotrych wuměłcow wotewrjenje nastupaja. Ukrainski moler Petro Antypij je so na přikład rozsudźił, swoju přez wójnu wobškodźenu wuměłsku twórbu „Kosmogonija“ w Łuckskim muzeju njerestawrować.

Wulke twarjenja pak hodźa so lědma škitać, měnješe fachowc Nathan. Cyrkej swj. Sofije, „ansambl z 11. lětstotka z fantastiskej sakralnosću“, pak je we wójnje dotal w dalokej měrje zalutowana. Přiwšěm je hižo škodow přez machoty a nabuchowu žołmu dóšło. Mjenowany prózdnjeńcowy klóšter z Kijewa tomu bu w swojich stawiznach wjacekróć bity – a znowa natwarjeny. Tak bu katedrala 1941 w Druhej swětowej wójnje zničena a hakle kónc dźewjećdźesatych lět znowa natwarjena.

Znowanatwar z digitalnej techniku zmóžnja

Ukrainski centrum wuměłstwoweje pomocy kooperuje dźensa z „Skeiron“, teamom z Lwowa, kotryž wohrožene twarske a kulturne pomniki dokumentuje. Z pomocu laseroweho skanowanja a fotogrametrije so twarjenja digitalnje nahrawaja, kaž organizatorojo wikow w zdźělence rozłožuja. Tachantska cyrkej swj. Sofije bu hižo 2022 přeskanowana, zdźěli nam na naprašowanje Jurij Prepodobnyi, jedyn ze załožerjow „Skeiron“. Něhdźe tydźeń je trjebało, twarjenje z laserowej techniku digitalnje wuchować. Murale nutřka tomu hišće digitalizuja.

W najhóršim padźe móhli daty kaž te katedrale swj. Sofije za rekonstrukciju zničenych kulturnych pomnikow wužiwać, rěka w zdźělence Lipšćanskich pomnikowych wikow. Ale tež w měrowym času su tele projekty drohotne. Z 3D-modelemi hodźeli so kulturne pomniki za slepych dótknyć hodźeli.