Kotre wučby eksperća z žołmy ptačeje gripy ćahnu

To ptači grippe-wirus dźerži dźerža pjeriznu měsacy dołho zadychać. Přeco hišće stawaja so nowe wubuchi - tak naposledk we wuchodnej Sakskej we wokrjesu Zhorjelc. W Sakskej je aktualna pjeriznowa sezona najmócniša wot spočatka zapiskow, bilancowaše naposledk strowotniske ministerstwo. Jeničce w swobodnym staće je potajkim dotal wjace hač 500.000 zwěrjatow chorosće k woporej padnyło. Po cyłej Němskej su to miliony byli. 

Kak dołho budźe trać, doniž njejsu wobstatki zaso napjelnjene a płaćizny so zhrabaja?

Christian Riedel, předsyda sakskeho pjeriznoweho hospodarskeho zwjazka, wuchadźa z časoweje doby wot sydom do wosom měsacow, doniž njemóže potrjecheny zawod zaso kaž do toho dźěłać. Tak dołho traje plahowanje młodych kokošow, doniž njemóhli tute jejka w dosahacej měrje połožić. Hač do toho móhło dale k wuskosćam dóńć, wěri Riedel. «Změjemy jeja, jenož nic přeco w požadanej wulkosći abo požadanej formje dźerženja», waži sej eksperta. Dale stupace płaćizny wón mjeztym njewočakuje. Stupace płaćizny za picu, wyše mzdowe kóšty a nětko tež přidatne kóšty přez trěbne plahowanje bychu hižo k płaćiznowym skokam wjedli. 

Kak derje přimnu wotškódnjenja a statne pomocy?

Plahowarjo zwěrjatow, kotrež dyrbjachu swoje wobstatki ptačeje gripy dla morić, pomha skótna mrětwa. Kak wysoko budu płaćenja wotrunanja wupadnyć, je aktualnje hišće njejasne, zdźěli zwěrjeća množenska kasa na naprašowanje dpa. Dotal su so za dwaj wubuchaj loni płaćenja we wysokosći něhdźe 675.000 eurow wukonjeli. Dospołna bilanca za loni slěduje w aprylu. Najwyšu sumu na zwěrjo bě zwjazkowe knježerstwo kónc minjeneho lěta wróćo skutkujo k 1. oktobrej wot 50 na 110 eurow zwyšiło.

Je ptača gripowa sezona nimo?

Wot prěnjeho wustupowanja H5N1-wirusa před něhdźe 20 lětami bě jenož mało lět bjez wubuchow było, wot 2020 potom kóžde lěto, rjekny Martin Beer, wiceprezident Friedricha Loeffleroweho instituta Němskeje nowinarskeje agentury. «Wirus so njezhubi, budźe so w žołmach zaso dóstać», tak fachowy lěkar za wirologiju. Njeje wuzamknjene, zo je to hižo bórze tak: «Wěmy jenož, zo budźe zwjetša po zažnej prěnjej žołmje tróšku měrnišo a po tym zaso druha přińć móže. Potajkim dyrbimy samo z tym ličić, zo mamy hišće raz přiběrajcy wubuchi.» W dźiwich ptačkach je wirus mjeztym trajnje daty, na přikład pola dźiwich kačorow. 

Kotre wučby dyrbja so z wudyrjenja sćahnyć?

Za saksku strowotnisku ministerku Petru Köpping (SPD) je jasne: Přichodnje je trjeba wjace šćěpjenjow přećiwo ptačej gripje «hač wudospołnjacy instrument, zo by wobstatki zwěrjatow lěpje škitał a wubuchi skutkownje wobmjezowało». Drje je šćěpjenje principielnje dowolene, přezcyłnje nałožuje pak so - naročnych kontrolnych winowatosćow a dokelž so zawody móžnych wikowanskich wobmjezowanjow při eksporće swojich tworow boja. Šćěpjenje budźe přichodnje hižo same z etiskich přičin wažniše, waži sej Martin Beer wot FLI. Staji so prašenje, «hač do kotreho dypka je etisce poprawom hišće dźeržomne, zo morimy wulke ličby zwěrjatow, kotrež móžemy ewentualnje škitać?», tak eksperta. K tomu přińdźe, zo přeće za wjace zwěrjećim derjeměćom a z tym zwjazane tež wjace dźerženja pod hołym njebjom runočasnje wyše infekciske riziko přez kontakt z dźiwimi ptačkami woznamjenja. 

Masiwny šćěpjenski program w Francoskej pola wjetšich wobstatkow kačkow je pokazał, zo je wulce zapołožene šćěpjenje přećiwo H5N1 móžne. Runočasnje je so pokazało, zo su tuchwilu žadane kontrole a testy lědma přezcyłnje přewjedźomne a zapłaćomne. Tuchwilu měło so prawidłownje oficialnje wobkrućić, zo su šćěpjene zwěrjata tež woprawdźe strowe. «Dyrbja so mnohe proby brać, kotrež dyrbi labor we wuskich wotstawkach přepytować. A njerěčimy dźě wo dźesać kokošach, ale ewentualnje wo zawodźe z dwěmaj milionomaj.» Tohodla dawaja rozmołwy na EU-runinje, regularije zjednorić a přichodnje jenož woprawdźe chore so jewjace abo zahinjene zwěrjata w šćěpjenych wobstatkach přepytować. 

By šćěpjenju morjenju zwěrjatow zadźěwało?

Zaměrnje zasadźene šćěpjenje by pomhało, zo pak njeby wostatne naprawy přećiwo rozpřestrěwanju rozbudźakow pak wotpušćiło, tak FLI-fachowc Beer. To rěka tež, zo njeby morjenju zwěrjatow při wudyrjenju mrětwy zadźěwać móhło. Třilětna šćěpjenska kampanja w Francoskej je pokazała, zo móža šćěpjenja wudyrjenske podawki pak jasnje redukować. Tež pola Němskeje susodow dawaja «jednotliwe wubuchi, ale runje nic wjace stow kaž do toho», tak Beer. 

Kotru rólu hraja wuměnjenja stejnišća při wudyrjenju zwěrjećich mrětwow kaž ptača gripa?

Drje so rozbudźak wotpowědnje spěšnje we wulkich hródźach z tójšto tysac zwěrjatami rozpřestrěwa. Runočasnje su dospołnje wotzamknjene stejnišća kaž kokošace masaže lěpje před infekciju škitane hač je to něhdźe pola małodźeržakow tak, kotrychž zwěrjata swobodnje wokoło běhaja, tak FLI-fachowc Beer. «Štož dyrbiš diskutować, je kak huste je dźerženje pjerizny da hišće zmysłapołne? Potajkim mamy regiony w Němskej, tam steji wšitke dwu-, třista metrow hródź.» To wjedźe k wysokorizikowym regionam a čiń škit přećiwo infekciji jara ćežko. Měli tuž tež rěčeć«wo formach dźerženja skotu, štož cyłkowne basnje nastupa», mysli Beer.