Čakanje na diagnozu je zlě, jasnosć móže hišće hórša być. Drježdźanjanka Romy Nagora-Müller je tutón wokomik w oktobru 2025 dožiwiła. Tehdy dósta wot swojeho žónskeho lěkarja wobkrućenje za schorjenje, kotrež bě so z zwěsćenjemi hižo naspomniło: rak maćernički. «To bě šok», dopomina so 44-lětna mać a mandźelska na wokomik, kotryž je swoje žiwjenje změnił. Wona je drje hižo něšto lět do toho wo infekciji z HPV-wirami wědźała, so z prawidłownymi kontrolemi pak wěsće čuła.
Přenjesenje předewšěm při splažnym wobchadźe
HPV steji za humane papillomowe wiry - daloko rozšěrjene a wysoko natykliwe rozbudźaki. Wone so nimale přeco při seksualnych kontaktach přenošuja. Tola mjeztym zo najwjace infekcijow bjez symptomow wotžija, móža tak mjenowane wysokorizikowe typy wšelake družiny raka zawinować - wšitkim doprědka rakam maćernistwa. Šćěpjenje w młodostnej starobje hišće do prěnjeho splažneho wobchada skići najlěpši škit. Nic jenož holcy móža so šćěpić dać. Tež za hólcow su HPV-wiry strašne. Dočasne staranje je za Romy Nagora-Müller motiwacija, ze swojim padom do zjawnosće hić.
Tola hač do toho dyrbješe wona měnjatu kupjel začućow poćerpjeć. Tři lěta do toho bě wona swoju na raka schorjenu mać pěstowała a w starobje 59 na zachribjetnu chorosć zhubiła. «Jedna bě druha stawizna raka, ale maš hižo jara we hłowje, štož woznamjenja, raka měć, kotre terapije su a kak jako pacient pod tym ćerpiš.» Přiwšěm je so wona najprjedy poměrnje wostajiła k wužadanju. Tež w jich wokolinje bychu žony z wirusom, předschodźenkami karciinoma, wusćinjenja abo zdalenosće maćernicy činić měli.
Wu sym hnydom namjetowała, maćerna mać wotstronić, dokelž po jeje dźensa 16 lět starej dźowce tež žane dźěćace přeće wjace njewobsteješe. «Tola potom bu mi při přepytowanju wuwědomjene, zo njeměł to tak wotpjate widźeć. To běch spěšnje na zemi faktow a mějach wulki strach», praji žona, kotraž w Drježdźanach jako mějićelka beauty-salona dźěła. Jako je lěkarsku praksu wopušćiła, je jej horco a zyma była. Něšto wolóženja je wona hakle začuwała, jako wěste je, zo njejsu so hišće žane metastazy wutworili.
Podpěru přez swójbu hojaca
swójba z diagnozu zeznajomić, je za na raka schorjena dalši problem. Nagora-Müller móžeše wot wšeho spočatka na swójbnej přiłoze twarić. «Sym w chorowni někotre wosudy ludźi zeznał, kotřiž su sami a njebuchu tak popadnjeni kaž ja.» Wězo je so tež w interneće mudra činiła a wšitke informacije ze swojim mužom dźěliła, wona praji. «Mój muž je jara pozitiwny, optimistiski čłowjek. Wón spyta přeco, mje z hłubin won sćahnyć, hdyž sym raz zrudny.»
Swoju dźowku je Romy Nagora-młynk krótki čas pozdźišo poswjećiła. «Njemóžach docyła hinak. Sym wot hodźiny dysplasijowych rěčow přišoł a běch na zemi zničeny. To sym z njej wo tym rěčał.» Waše dźěćo njeje wot spočatka na tym dwělowało, zo móže wona to zdokonjeć. Dźowka je wědźeć chcyła, hač je to kaž pola jeje wowki, kotruž je wona tehdy sobu dožiwiła. Po tym pak je to wšo wotputane widźała. «Mam to dźensa jako kompliment. Wona měješe dowěru do mnje, dokelž wědźeše, zo sym sylny a to někak dóstanu.»
Nadźija na wumóžacu powěsć
w Drježdźanskim uniwersitnym klinikumje je wona wjesoła była, hnydom wšitke terminy dóstać. To je jeje čakanske časy połne njejasnosće zalutowało. «Hdy bych hišće tři měsacy na MRT čakać dyrbjał, by to žałostnje zlě za mnje było. Zwostawamy we wašnju čakanskeje pozicije a zda so bjezdno napřećo přichadźeć. Prašenje je, je tumor hižo sypał. Spytaš, wšitko zrunać a nadźija so na to, zo dny spěšnje wokoło chodźa a wuchowaca powěsć přińdźe, zo njejsu žane metastasy a wšitko w porjadku.»
Pauline Wimberger, direktorka uniwersitneje kliniki Drježdźany a čłon renoměrowaneje Leopoldiny, płaći po cyłym Zwjazku jako jedna z wodźacych ekspertkow za raketarstwo. Profesorka slědźi tež na tutym polu. Z HPV-šćěpjenjom a prawidłownymi kontrolemi pola žónskeho lěkarja je ličba nowoschorjenjow w Němskej dale a bóle woteběrała - na něhdźe 4.000 do 4.200 wob lěto, rozprawja medicinarka. Ze šćěpjenjom móža so 90 procentam rozbuchanow - kaž rak maćernicy tež mjenowany - zadźěwać. «Hdyž so wšitke młode holcy a hólcy šćěpić dachu, móhli schorjenje nimale wutupić.»
Šćěpjenje njemóže 90 procentam rozbuchanskeho karcinome zadźěwać
Wimbergerej zawinować HPV-wiry jenož rak maćernicy, ale tež wěste wulkanowe karcinomy a pola hólcow tež schorjenja kaž peniskowy rak abo analkarzinom. Aktualnje škita šćěpiwo před dźewjeć wšelakimi typami wysokeho rizika-HPV-typow. Šćěpjenska rata w Sakskej leži z něhdźe 70 procentami poměrnje wysoko. Přiwšěm płaći přeco zaso, młodych ludźi za šćěpjenje zdobyć.
Symptomy maćernicy pokazuje Wimberger tež w swojich čitanjach studentki a studentow jasnje. «Hdyž dawaja tak mjenowane kontaktnekrawje, měli swětłosłyšane być. To nastupa krawjenja při splažnym wobchadźe abo hdyž waginalne krawjenja njewotwisnje zwonka periody wustupuja.» Hdyž so certiko karciinom, kaž rak maćernicy tež mjenuje, rano w prěnim stadiju wotkryty, je prognoza jara dobra. Potom leži pjećlětna přežiwjenska rata pola wjace hač 90 procentow. Najwjace karciinomow tajkeho razu by so dźensa w prěnim stadiju diagnosticěrowało.
ćežka operacija dla połoženja organa
profesorka pokazuje při ćežkosći rozkćěwa na wosebite połoženje maćernicy - w bjezposrědnjej bliskosći k pucherje a k črjewu. «Hdyž su poboku a dozady ćahace banty nadpadnjene, předleži hižo pokročene schorjenje a karciinom móže tež do susodnych organow, kaž pucher a črjewa zarosć. Tohodla tasamy pola wšitkich pacientkow pod narkozu tute wuwěškowe paski a přewjedźemy tež špihel pucherkow a kónčne špspiegel.»
Na kóncu dźěše pola Nagora-młynka wšitko spěšnje. 24. nowembra měješe wona swoju OP. Pola njeje płaćeše, poměrnje mały tumor wotstronić. Přiwšěm bě wjacehodźinska operacija trěbna, při kotrejž so tež cyła maćerna mać, kiž buchu wěšaki a lymfowe sučki w małym basenku wotstronjene. Jedyn tydźeń bě wona w chorowni. Chemoterapija a wobpromjenjenja njejsu hižo trěbne. Nětko chce wona druhe žony pohonjeć, prawidłownje k žónskemu lěkarjej hić a na znamjenja swojeho ćěła dźiwać. Swoju dźowku bě ju hižo do toho přećiwo HPV-wiram šćěpić dała.
Nadźiju na tróšku wjace
lochkosće schorjenja na rak je hišće bóle za swoje ćěło sensibilizowała, praji Nagora-Müller - tež hdyž je hižo prjedy dwělomnje z nim wobchadźała. Nětko přeju sej jara, něhdyšu bjezstarostnosć wróćo zdobyć. Mysl na móžnu zažnu smjerć je ju tróšku konfuznje činiła. «Tohodla spytam nětko hišće sylnišo, dźakowny za swoje žiwjenje być a hišće wjace za swoju strowotu činić. Snano so mi poradźi, zaso trochu wjace lochkosće dóstać.»
Copyright 2026, dpa (www.dpa.de). Wšitke prawa wobchować
