Logo Die Sachsen News
Nowiny / Kublanje

Hwězdne čakanje pjelnja dźěry w astronomijowej wučbje

Hwězdne čakanje pjelnja dźěry w astronomijowej wučbje
Hwězdne čakanje kaž te w Rodewischu we Vogtlandskej z nawodu Olafa Grafa su jako zwonkašulske wuknjenske městna prašane. (Archivbild) / Foto: Jan Woitas/dpa-centralny wobraz/dpa
Z: DieSachsen News
Prěni raz dlěje hač 50 lět su ludźo zaso po puću k měsačkej. Tola kelko wědy wo swětnišću saksku šulerjo hišće dóstawaja? Hwězdne čakanje hraja při wučbje wažnu rólu.

Sakska chce sylnišo w swětnišćowym slědźenju dypkować. We Łužicy nastanje k tomu Němski centrum za astrofyziku - a region je jako stejnišćo za nowy einsteinowy teleskop w rozmołwje. Tež wo sakskim satelitu z mjenom Saxon-1 so přemysluje. Tola kak je wo astronomiju na šulach skazane? Přetož jako swójski předmjet wučby so wěda wo swěće hwězdow a planetow hižo lěta dołho wjace njewuči. 

Kak daloko je hač k horiconće? Najmjenje ludźi wě na to wotmołwu, rozjasni Thomas Weisbach. Za wjelelětneho nawodu Kamjeničanskeho šulskeho planetarija je wotmołwa jednora: «Móžemy jenož něhdźe pjeć kilometrow daloko hladać.»

Wučer matematiki a fyziki móže swoju astronomisku wědu wot njedawna zaso dale dać, po tym zo bě planetarij nimale lěto dołho njedostatka wučerjow dla zawrjeny. Wěda wo galaksijach, počasach a njebjeskich ćělesach je na sakskich šulach na rozdźělne lětniki a předmjety rozdźělena, kaž Weisbach rozłožuje. Předmjet astronomija sam wot 2007 hižo njeeksistuje.

Wjace z tuteje kategorije

Hwězdne čakanje posrědkuja astronomisku wědu

astronomija je integratiwny wobstatk w předmjetach fyziki, geografije a w profilowej wučbje, wuzběhny kultusowe ministerstwo. Wuknjenske městna zwonka šulow kaž hwězdarnje, muzeje abo slědźenišća wukonjachu wulki přinošk k wudospołnjenju wučby, rěka z ministerstwa. Tola situacija wučerjow w přirodowědnym wobłuku je dale napjata. To potrjechi tež předmjet fyziki, w kotrymž je wulki dźěl astronomiskich wobsahow zakótwjeny.

Astronomiske zakładne kubłanje posrědkuje na přikład Olaf Graf, wón je nawoda šulskeje hwězdarnje a planetarija «Sigmund Jähn» w Rodewischu we Vogtlandskej. Loni wužiwaše něhdźe 12.000 šulerjow na 270 zarjadowanjach komunalne zarjadnišćo, dohromady přińdźe 20.000 wopytowarjow.

«Spytamy, kubłanje wo swětnišću za wšitkich spřistupnić», praji Graf. Při tym pak njesměło so zabyć, zo je to poskitk wědy, kotryž sej komuny přidatnje wukonjachu. Sobudźěłaćerjo su komunalni přistajeni, tež w podobnych zarjadnišćach regiona kaž Drehbach abo Schneeberg. Šulske rjadownje same wukonja mały financielny přinošk.

Personelne wuskosće tež we hwězdarnjach a planetarijach

najebać dobreho wućeženja storča hwězdarnje a planetarije po hrabi husto na personelne hranicy. Za wjetše wopyty šule trjeba něhdźe hladanje přez njeho a dwěmaj honorarnymaj mocami. A młódšim wučerjam so we wukubłanju - na přikład we fyzice - mało astronomiska wěda posrědkuje. Tohodla su tute často dźakowne za zhromadne dźěło z hwězdarnju. 

«W Sakskej to dosć derje funguje. Móžachmy někotrych přez přewrót wuchować a woni su w dobrym stawje.» Što je hwězda abo planet? W kotrym wobzorosměrje schadźa słónco? Po hrabi steji a padnje astronomiska zakładna wěda ze staršiskim domom a wotpowědnej šulskej wučbu. «Někotři přińdu k nam a wědźa wjele. Druzy skerje nic.»

Astronomiske zakładne kubłanje w Sakskej hódnoći Carsten Drebenstedt z TU Bergakademija Freiberg zasadnje pozitiwnje. Profesor je za studijny předmjet «Swětnišćowe technologije» zamołwity. W Sakskej su přirodowědne MINT-předmjety derje nastajeni a tež wjele holcow pokazachu za to zajim. «Młodźi ludźo, kotřiž k nam na studij přińdu, maja dobru zakładnu wědu wo našim słónčnym systemje a wědźa hižo wjele wo tym, kak móžemy w swětnišću informacije dobyć.»

Astronomija jako powołanska perspektiwa

jedna přičina móhła być, zo w swobodnym staće wjele kontaktowych městnow k temje dawa, kotrež bychu so tež wot wučerjow rady wužiwali. K tomu słuša nimo hwězdarnjow tež Němska swětnišćowa wustajeńca w Vogtlandskej. 

Drebenstedt přiwšěm z toho wuchadźa, zo naša wěda wo uniwersumje a dalokich galaksijach drje hišće na spočatku steji. «Štož dźensniši dźeń měrimy, je jenož snadny dźěl toho, štož woprawdźe tu je.» Z toho wuda so za młodych ludźi enormna powołanska perspektiwa a móžnosć, wurjadne technologije wuslědźić. 

W Freibergu nadźija so wědomostnik na slědźerski centrum, kotryž ma so ze žiwjenjom ludźi na cuzych njebjeskich ćělesach zaběrać – inkluziwnje wužiwanja surowiznow, energije, składowanja miliny a wody k awtarknemu žiwjenskemu zachowanju pod ekstremnymi wobswětowymi wuměnjenjemi. Dopóznaća z tutoho slědźenja móhli tež žiwjenju na zemi tyć, je sej wědomostnik wěsty.

Copyright 2026, dpa (www.dpa.de). Wšitke prawa wobchować

Přełožki so z pomocu sztučnej inteligence awtomatizowane. Wjeselimy so na wašu wotmołwu a pomoc při poprawjenju našeje wjacorychłojneje słužby. Pisajće nam na: language@diesachsen.com.
Sachsen News
Čłánek z

Sachsen News

Sachsen News je za wobsah samsny wotpowědny. Kodex platformy dyrbi so wužiwać. Platforma kontroluje a wobchada wobsah po prawnych požadawkach, zwłasć po NetzDG.

Social Media