Sakska wudawa krajnu wustawu w lochkej rěči

Saksku čini krajnu wustawu za ludźi z handikapom zrozumliwu. Jako štwórty němski zwjazkowy kraj je swobodny stat swoju wustawu nětko w lochkej rěči wudał. Prezident krajneho sejma Alexander Dierks widźi w tym kročel, móžnosće k wobdźělenju polěpšić. Njech je přejomne, zo so hišće wjace ludźi do demokratiskeho šamałosće přinjese a so wot njeho tež zastupjeni čuja. Dotal běchu jenož kraje Delnja Sakska, Sewjerorynsko-Westfalska a Badensko-Württembergska wustawu na tute wašnje zrozumliwe činili. 

Sakski krajny sejm bě wustawu Swobodneho stata Sakskeje 1992 schwalił. Wona formuluje w artiklu 7 tež statny cil k wutworjenju runohódnych žiwjenskich wobstejnosćow ludźi ze zbrašenjemi. Nětko předpołožena wersija w Lochkej rěči zmóžnja předewšěm ludźom z kognitiwnymi wobmjezowanjemi, snadnymi znajomosćemi němčiny abo druhimi rozumami lěpši přistup k zakładnym prawidłam statnistwa. Dierks móže sej předstajić, zo wozjewja so přichodnje tež zjimanja zakonjow a dalšich wobzamknjenjow krajneho sejma na domjacnosću parlamenta w lochkej rěči.

Artikl 1 wustawy rěka w originalu tak: «Swobodny stat Sakska je kraj Zwjazkoweje republiki Němskeje. Wón je demokratiski, škitej přirodnych žiwjenskich zakładow a kultury zawjazany socialny prawniski stat.» W lochkej rěči mjez druhim rěka: «Sakska móže swójske zakonje činić. Při tym pak ma Sakska zakonje wobkedźbować, kotrež w Němskej płaća. W Sakskej ludźo zhromadnje rozsudźa. To rěka demokratija.»

«Sakska nima wjace pjenjez wudać, hač wone zabjerje.»

Artikl 95, w kotrymž dźe wo přiwzaće kreditow, so w lochkej rěči tak přepisa: «Sakska nima wjace pjenjez wudać, hač to zabjerje. Móže pak so stać, zo je Sakska za lěto wjele mjenje pjenjez zabrała hač hewak abo něšto złeho stało kaž Łobjo-wulka woda abo koronapandemija. W tajkich situacijach trjeba wěc wjace pjenjez. Tohodla smě sej Sakska potom wuwzaćnje pjenjezy požčić.»

Po słowach Michaela Welscha, społnomócnjeny za inkluziju swobodneho stata, zmóžnja wustawa w lochkej rěči ludźom, swoje prawa znać a zaznać. «Inkluzija a demokratija, to stej dwě stronje jedyn a samsna medalja.» Štóž inkluziju jako ideologiski projekt znjemóžni, přičini čłowječu domu.

Inkluzija nima wot kasoweho połoženja wotwisna być

po Welschu nima inkluziju wokomiknje lochko. «Časy su ćeše, ale njesměmy kompas do směra inkluzije z wočow zhubić», rjekny wón hladajo na napjate kasowe połoženje w Zwjazku, kraju a w komunach. Rěčimy wo wottwarje běrokratije a stopnjowanju eficiency zarjadnistwa. To su wažne naležnosće. Měło pak so kedźbować, zo so wid na inkluziju njezhubi. 

Za lochku rěč maš regule. Tak maja krótke sady jednore słowa a jenož informaciju wopřijeć. Dołhe abo komplikowane zapřijeća maja so wobeńć. Sady so aktiwnje formuluja. Rěčne wobroty, wobrazliwa rěč, fachowe a cuze słowa kaž tež skrótšenki so w lochkej rěči njejewja.