Z šatami k njedostatkej: Stara technika budźi dopomnjenki

Najstarše njedostatki šatow su přez 200 lět stare

15 wulke a wokoło 20 mjeńšich njedostatkow je Neubert wot kónca 1980tych lět hromadźe znosył – po swójskich podaćach najwjetša wustajeńca tajkeho razu scyła. «Prjedy su so w domjacnosći husto wjele hrubiše maćizny wužiwali», wón rozkładuje. Tute njedachu so tak lochko hładke žehlić kaž dźensa. Přez srjedźnu Němsku je awtodróha A9 něhdy něšto kaž wšědna hranica markěrowała: «Na jednej stronje bu pobrachowana, na druhej žehlena.» To wisaše ze zhotowjerjom njedostatkow wuchodnje awtodróhi hromadźe. W Zapadnej Němskej je so njedostatk tak a tak spěšnišo zhubiło.

In Neubertowy muzej je wuwiće rozdźělnych twarskich formow derje dokumentowane. Najprjedy běchu pobrachowanje zyma rozšěrjene – ćežke, rukopisne připrawy, kotrež jeničce z ćišćom dźěłachu. Pozdźišo přidruži so hustodosć elektriski pohon, runje tak njedostatk horcoty z tepjenymi walcami. Najstarši njedostatk w šijawowym mosće je přez 200 lět stary.

Po krajnym zarjedźe za pomnikohladanje pochadźa wjetšina jako kulturne pomniki zapisanych připrawow z 19. a zažneho 20. lětstotka. Drje najstarše eksemplary su w muzeju w šijenskim mosće zdźeržane. Tež w Berggießhübelu (wokrjes Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory) su njedostatk kastow, kotrež k najstaršim na městnje zdźeržane připrawy w swobodnym staće słuša. «Sakska bě něhdy tež stejnišćo mnohich njedostatkow šatow.»

«Komunist poslednju wjećbu »

Přez lěta je Tobias Neubert wjele njedostatkow z wulkej prócu restawrował. Jako wosebite namakanki pomjenuje wón njedostatki z produkcije NDR. Wjele tutych nastrojow su prosće konstruowane byli. «Často jara primitiwne – twarjene jenož na přikaz.» Dźensa bychu runje tute modele swój powabk měli – «rjana kuriozita, kotruž móžu pokazać». 

Denn technisce su samo za stawom wokoło 1900 wróćo wostali. Sčasami je na zakładnych detailach pobrachowało, «druhdy na rozumnym zapinaku». Z miknjenjom wóčkow mjenuje Neubert ju tohodla «komunist poslednju wjećba». Najebać wšeje prócy dźerži samo Neubertowa 92-lětna mać na njedostatku. Hromadź za to so hodźace šaty přez tydźenje w košu. 

Wuměnkar stara so wo «staru diva» w Kamjenicy

w pinčnym twarjenju Kamjeničanskeho bydlenjotwarskeho drustwa «Farahübel» steji tohorunja tajka «stara diva», wo kotruž so wuměnkar Florian Gebhardt stara. Tak mjenuje wón elektrisce wukonjany njedostatk zyma wot 1926 – 100 lět stary kruch techniki. «Na ćopłych lětnich dnjach křipi a křipi drjewo, ale wone funguje přeco hišće», wón powěda. 

Hižo 45 lět bydli Gebhardt w bydlenskim wobwodźe, njedostatk zyma je přeco k tomu słušał. Mjeztym so wona hišće wot štyrjoch mandźelskich porikow wužiwa. «Pobrachowane blidowe přikrywy z lena maja njepřirunajomny matowy błyšć. To zdokonja jenož zymnu pobrachowanje.» Bjez dźiwa, wšako skutkuje 1,5 tonow z betona a kamjenjow na šaty.

Müngere generacije bychu tajke nałoženje někotrych šatow dla drje lědma hišće nakupowali. Při tym namaka Annett Richter z Heinrichsort: «Druhdy so wudani, něšto nic předchadnje spušćić, ale je reparować a zaso wróćo zdobyć.» Wosebje starši su zwučeni, na tute wašnje swoju domjacnosć wjesć. 

Richter doda: Čerstwje wumyte a hładke prasowane přińdu šaty potom do kamora – husto hišće z wonjacym kuskom mydła. Pobrachowace blidowe přikrywy so potom na swjedźenskich dnjach abo k wosebitym kofejowym wěnčkam nanoša.

Copyright 2026, dpa (www.dpa.de). Wšitke prawa wobchować