Archiw k nacistiskim złóstnistwam - BGH sylni swědkow Jehowy

lět wadźa so swědkojo Jehowy z němskim statom wo wobšěrny swójbny archiw z NS-časa. Wjace hač 1.000 dokumentow powědaja wo wot nacionalsocialistow jako swědkach Jehowy přesćěhaneje swójby Kusserow z Bad Lippspringe w Sewjerorynsko-Westfalskej. Archiw leži tuchwilu we wojerskohistoriskim muzeju Zwjazkoweje wobory w Drježdźanach.

Po wusudźe Zwjazkoweho sudnistwa (BGH) w Karlsruhe ma nabožinske zjednoćenstwo přičinu k nadźiji, zo móhła jich skóržba na wudawanje archiwa tola hišće wuspěch měć. Najwyše němske ciwilne sudnistwo wuzběhny wusud wyšeho krajneho sudnistwa (OLG) Köln, zo bě skóržba wotpokazała. Kölnske sudnistwo dyrbi nětko znowa wo wěcy jednać a rozsudźić. (Az. V ZR 92/25)

Archiw ma za swědkow Jehowy «imensnu hódnotu»

Najstaršu dźowku, Annemarie Kusserow, bě přesćěhanje jeje 13-wosoboweje swójby wot přewzaća mocy přez nacionalsocialistow hač k swójskemu zajeću w oktobrje 1944 we wobrazach, listach, wukazowanjach zajeću a smjertnych wusudach zadźeržała. Dwaj z jich bratrow buštaj wot nacijow wotprawjenaj, dokelž z přičin swědomja wójnsku słužbu zapowědźištaj. Dalši swójbni zemrěchu dla surowych jastwowych wuměnjenjow.

Po smjerći wjace hač 90-lětneje Annemarie Kusserow w lěće 2005 předa jedyn z jeje bratrow wobšěrny archiw muzejej w Drježdźanach. Poprawom bě Kusserow swoje herbstwo pak swědkam Jehowy přewostajił. Kaž archiw pola bratra přizemi, je po BGH njewujasnjeny. «Kruće steji, zo bu archiw njesprawnje na muzej zwuraznjeny», praji Sebastian Stock, rěčnik swědkow Jehowy. 

Wěrjeću nabožinsku zhromadnosć skorži hižo lěta přećiwo zwjazkowej republice na wudaće Kusserowskeho archiwa - dotal pak bjez wuspěcha. Zo by jenož šěsć z wjace hač 1.000 dźělow wustajało, pokaza, «zo njeje wjetšina dokumentow za muzej žanoho zajima», praji kij. Za swědkow Jehowy bychu tomu «imensnu hódnotu ». Muzej nochcyše so na naprašowanje k BGH-wusudej wuprajić.

Je so archiw derje wěrić dowěrił?

Před BGH dźěše předewšěm wo prašenje, hač je zwjazkowa republika Kusserowski archiw «derje wěrićelow zdobyła». W tutym padźe je kupc předmjeta mjenujcy sam potom po prawnym wobsedźerju, hdyž wěc do toho scyła tomu njesměła, wot kotrehož je ju kupił. Wuměnjenje za tutón nakup «w dobrej wěrje» je, zo kupc njewědźeše abo wědźeć móžeše, zo wěc předawarjej njesłušeše.

Nimo toho njesmě so předmjet po zakonju «pokradnyć, zhubił abo hewak wotbyć» być. OLG Köln bě měnjenja, zo bychu Swědkojo Jehowy kuberowy bratra jako wobsedźerja archiwa ćerpjeli a tak legitimowali. Tute hódnoćenje njedźeržeše pruwowanje BGH nětko staw. Jedna wěc płaćeše tak dołho jako «woteńdź», doniž njeje zaso we wobsydstwje wobsedźerja, dźeržeše senat kruće. Tež wobstejnosć, zo wobsedźer wobsydstwowe połoženje ćerpješe, njezměnju ničo na tym, zo je wěc dale woteběrała.

Na zakładźe dotalnych zwěsćenjow njemóže so přiwzać, zo je zwjazkowe knježerstwo archiw dowěrliwje kupiło, rozsudźichu Karlsruske sudnicy a sudnicy. Wosebje móhło być, zo dyrbješe Zwjazk do nakupa archiwa «dodatne slědźenja wo tym přistajić, hač bě bratr zblědnjerki woprawdźe mějićel dokumentow abo znajmjeńša k dispoziciji». Narok skóržbnistwa na wudawanje njemóže so tuž wuzamknyć. 

Senat bě podarmo za dojednanje wabił

BGH-senat bě při jednanju w měrcu pola stronow za dobre dojednanje wabił. Na kóncu prawniskeje zwady by drje bjezkompromisny wuslědk stał, bě předsydka sudnica wujasniła: Jedyn dobytk, jedyn přěhrał. Wona so tuž wopraša, hač njemóhł rozrisanje namakać, z kotrejž byštej wobě stronje přezjednej byłoj. Wšako dźěleštaj wobaj zaměr, jónkrótny archiw za přichodne generacije zachować.

Swědkojo Jehowy bychu muzejej na to nadrobny namjet přirunanja předpołožili, praji rěčnik Stock. «Tutón předwidźi njewobmjezowany wědomostny přistup k archiwej a zmóžnja jeho zapřijeće do přichodnych wustajeńcow statnych muzejow.» Nimo toho skića so financielne wotškódnjenje za přez přiswojenje a zdźerženje archiwa nastate kóšty.

Pomnik w Berlinje dopomina na přesćěhanje

tola hač k wozjewjenju wusuda w Karlsruhe njemóžeše so dojednanje namakać. Hinak hač je sej to tež sudnistwo přało, budźe so jednanje nětko dale do dołhosće ćahnyć, rjekny Stock po wozjewjenju wusuda. Njech su pak dale nadźijepołni, zo so na kóncu poslednjej woli Annemarie Kusserow wotpowěduje.

Swědkojo Jehowy běchu za čas NSa wotpokazali, hitlerski postrow pokazać abo swoje dźěći do Hitlerskeje młodźiny pósłać. Mnozy zapowědźichu wobornu słužbu. Wot 1933 buchu wone wot nacijow přesćěhane. Tysacy buchu zawlečeni, arestowani a čwělowane. Znajmjeńša 1.700 přisadźi swoje žiwjenje. Srjedu su w Berlinje pomnik poswjećili, kotryž ma na přesćěhowanje a spjećowanje swědkow Jehowy dopominać.