Nad 24. januara 1921 liči k najćěmnišim hodźinam hórnistwa w Sakskej. 200 hórnikow bě na wonej póndźeli k zažnej změnje na měrowym šacht w Oelsnitzu w Rudnych horinach dojěło. Tola tójšto hórnikow słónco a jich swójby ženje wjace njewidźachu. Składnostnje 105. róčnicy jamoweje katastrofy wopominachu sobotu na kěrchowje města jeje wopory.
«Wobmysliće, kelko z woporow běchu hišće zbožowni z třělcow wójny abo z dołheje jatby napřećiwne, zrozumi so njezbožo jako ćim ćešo», wuswětla Heino Neuber, předsyda wuskosćow Lugau-Oelsnitzskeho kamjentneho rewěra, spěchowanskeho towarstwa muzeja «Wuhlowy swět».
Tež jedyn z jeho prjedownikow je tehdy wo žiwjenje přišoł. 38 Hórnikow zemrě direktnje přez eksploziju, 19 dalšich dla jeje ćežkich zranjenjow - cyłkownje potajkim 57 smjertnych woporow.
Tak wza katastrofa swój běh
Pak kak bě k tomu dóšło? Na wonym zymskim ranje bě so pod zemju jamowy płun zamiškrił a tak eksploziju zbudźił. We wottwarach je so dla wuteptaneho płuna wobstajnje čerstwy powětr dodawać dyrbjało, Neuber wuswětla. Tola wentilator je při započatku změny nimo zawoda był.
Tuž bě so wysokoexploziwna metan-powětrowa měšeńca nahromadźiła. Kak je so potom dokładnje zapaliło, njejsym ženje cyle wujasnić móhł. Najskerje je rubak swoju bencinowu wěstotnu lampu spytał rjedźić, ju wočinić a tak eksploziju zawinował, praji Neuber.
Wuchowarjam je so w swětle jich lampow wobraz hrózby skićił. Mjez tójšto mortwymi su zranjeni w ćmě wokoło błudni; Přez ćišćowu žołmu powalenu huntu a deformowane kolije bychu puće pod zemju zašlahali, kaž swědkojo tehdy rozprawjachu. Při pospyće jim pomhać, bychu ćežko zranjeni žałostnje rjejili. Jeje palne rany přihotowachu žałostne bolosće.
Laut Neuber buchu dla jamoweho njezboža wěstotne předpisy přiwótřene. Tak běchu wěstotne bencinowe wěstotne lampy wotnětka jenož hišće wěstym fachowcam přewostajene, mustwa so z elektriskimi lampami wuhotowachu. «Nimo toho mějachu wentilatory na městnach z nachilnosću k wujednawam jamow stajnje zaběžeć.»
Wjele mortwych tež při druhich njezbožach pod zemju
w stawiznach sakskeho hórnistwa bě přeco zaso njezbožow pod zemju, hdźež běchu tež mortwi skoržić. Tak zemrě tohorunja w Oelsnitz-Lugauskim rewěrje 101 ludźi, jako so 1867 šacht zwjeze. Druhi wućekowy puć njebě, tak zo so wjele hórnikow zadusy.
Hišće wjace ludźi zemrě 1960 při eksploziji w kamjentnowuhlowej podkopce w Šwikawje: 123 hórnikow. Wone płaći jako slědowace jamowe njezbožo w tehdyšej NDR. Tež w rozhórnistwowym hórnistwje běchu grawěrowace njezboža. Tak někak 1955 w uranowym wottwarje Wismuta. Při wohenju jamy w Delnjej Šlebjerdźe zemrě 33 ludźi, wjace hač 100 bu zranjenych.
Nimo wudobywanja arcy hraješe něhdy tež kamjentne wuhlo wažnu rólu w sakskim hórnistwje - předewšěm w regionach Šwikawa, Oelsnitz-Lugau a Hromadnikowski basenk pola Freitala. Wuhlo bě jako «Čorny diamant» w fabrikach požadane, hdźež mašiny za běhanje dźeržeše. Z tym bě tudyše wuhlo wažny ćěrjak za industrializaciju w Sakskej.
Copyright 2026, dpa (www.dpa.de). Wšitke prawa wobchować
