100 lět židowske wosady - při swjatočnosći warnowace zaklinča

Składnostnje 100. róčnicy swojeho krajneho zwjazka su židowske wosady w Sakskej přiběraceho antisemitizma dla starosć wuprajili. Na swjatočnosći w krajnym sejmje bě wjele rozmyslowacych zynkow słyšeć. Jako prěni rěčnik porěča prezident krajneho sejma Alexander Dierks. „Čwěla antisemitizma wostawa, a wona jewi so w starej kaž tež nowej formje w našim kraju, w Europje a na swěće.“ Synagogu w Drježdźanach dyrbjachu minjene lěta přiběracych wěstotnych žadanjow dla znowa natwarić.

Dierks: Židowske žiwjenje samozrozumliwje prezentować

„Njesměmy so bjezwuwzaćnje na to wobmjezować, kak wulka je naša zamołwitosć hladajo na našu hrózbnu zańdźenosć a dóńt Židow, ale dyrbimy židowske žiwjenje w swobodnym staće zhromadnje samozrozumliwje prezentować sčinić“, politikar CDU wuzběhny a skónči na kóncu: „Dyrbimy před antisemitizmom a wšěmi wohroženjemi stražować, kotrež su hewak našej wotewrjenej towaršnosći wustajene, nutřkownje kaž tež dowonka. A njeměli zabyć, wjesoły być a žiwjenje swjećić.“

Ekaterina Kulakova, předsydka krajneho zwjazka židowskich wosadow, bě wolóžena, zo njebě w aktualnym lěće židowskeje kultury w Sakskej z wjace hač 1 000 zarjadowanjemi hišće k antisemitiskemu podawkej dóšło – „byrnjež antisemitizm nic jenož w Sakskej abo Němskej, ale tež po cyłym swěće sylnje přiběrał“.

tym stupi so 91lětna přežiwjena holocausta a rodźena Drježdźanjanka Renate Aris stupi k mikrofonej a dźeržeše hnujacu narěč z mnohimi wosobinskimi wokomikami. Wona dopomni na přikład, zo njesmědźachu Židam pozdźišo w nacistiskim času domjace zwěrjata dźeržeć. „Mój bratr a ja mějachmoj kóždy małeho zajaca darjeny. Dwaj knjezaj staj přišłoj, staj sej zwěrjata pokazać dałoj, wzałoj je namaj před woči a tute nukle z jednym storkom zabiłoj. To dyrbjachu duše našich dźěći

Židźa móžachu po powětrowych nadpadach na Drježdźany deportaciju

„Tajke něšto njesměło žane dźěćo hišće raz dožiwić. Tajkele něšto njesměł nichtó hišće raz dožiwić“, praji Aris. 13. februara 1945 - na dnju zničenja Drježdźan - dyrbješe jeje nan přikazy k wotsunjenju do koncentraciskeho lěhwa Theresienstadt wotewzać. „Běchmy 16. februara 1945 dźěl poslednjeho transporta. To pak njemóžeše so wotměć.“ Woprawdźe běchu aliěrowane powětrowe nadpady na Drježdźany mnohim Židam žiwjenje wuchowali, dokelž móžachu so po nadpadach w šmjatańcy

Aris citowaše z basnje tohorunja w Drježdźanach rodźeneho spisowaćela Ericha Kästnera. „Nadźijachmy so. Nadźija pak bě chrobła.
A rozum wosta kaž hwězda preč preč. Štóž je po nami přišoł, bě spěšnje zabył. Štóž je po nami přišoł, njeběchu ničo nawuknyli.“ Židźa běchu so tehdy nadźijeli, zo so wulki Erich Kästner njeprawješe. „Dźensa wěmy: Wón njeje so mylił. My Židźa smy to po nadpadźe Hamas na Israel bolostnje dožiwić dyrbjeli.“

Młoda Židowka rozprawja wo wumjezowanju we wšědnym dnju

zastupnica młodeje generacije je so Katrin Ikhilman na swjatočnosći na hosći wobroćiła. „Mnohim młodym Židam słuša dźensa antisemitizm k wšědnemu dnjej. Zetkawamy so z nim w šulach, na uniwersitach, na dźěle a na dróze“, rjekny z Ukrainy pochadźaca žona. Mnozy z jeje generacije su z powědančkami staršeju a dźědow a wowkow wo wumjezowanju w statach bywšeho Sowjetskeho zwjazka wotrostli. „Dołhi čas zdadźachu so tele stawizny jara zdalene. Ćim bolostnišo za mnje, hdyž nadobo situacije dožiwiš, kotrež na stawizny wumjezowanja