dobne wudobywanje surowiznow sunje so w Němskej sylnišo do fokusa. Ze žanoho kraja w EU njeje w tutym januaru wjace požadanjow wo status kritiskeho surowiznoweho projekta pola komisije EU było, rjekny Matthias Koehler, ministerialny dirigent w Zwjazkowym ministerstwje za hospodarstwo a energiju, na Sakskej konferency surowiznow w Freibergu. Tajki status přilubja wotpowědnje postajenju EU preferowane lěkowanje za spěšniše přizwolenske jednanja.
Sakski hospodarski minister Dirk Panter (SPD) wuzběhny, surowizny su «zakład za naše derjeměće» a za přichod industrijoweho a awtoweho kraja Sakskeje rozsudne. Něhdźe dźesać lět zrawja plany, litium z kamjenizny pod Rudnymi horami na woběmaj stronomaj sakskeje hranicy kraja zdobyć. Mjeztym zo móže projekt w Čěskej z politiskim wětrom w chribjeće a statnym pjenjezu ličić, wojuje sakska strona dale wo jasny signal z Brüssela.
Što planuje Čěska w Cínovec – a kak daloko je projekt?
W Cínovec (němsce: Zinnwald) chce firma Geomet lětnje něhdźe 3,2 milionaj tonow ercy spěchować a z toho 37.000 tonow litiumoweho karbonata zdobyć – dosć za baterije hač do 1,3 miliony e-awtow, rěka w studiji přewjedźomnosće předewzaća. Bjezposrědnje móhli potajkim 2.000 jobow nastać. Njedawa žane «techniske zadźěwki» za twar a zawod připrawy, rěka z předewzaća.
Nětko maja akcionarojo wo zwoprawdźenju a financowanju rozsudźić. Předewzaće steji hižo wot lońšeho na lisćinje EU strategiskich surowiznowych projektow. Něhdyše čěske knježerstwo bě subwencije we wysokosći 8,8 miliardow krónow (něhdźe 361 milionow eurow) přilubiło. Přizwolili su nimo toho nimale 33 milionow eurow spěchowanskich pjenjez EU.
Wojer wottwara startować, steji pruwowanje wobswětoznjesliwosće pola wobswětoweho ministerstwa na wobswětowych škitarjach a wobydlerskich iniciatiwach warnuja hladajo na to na to wobswětowe ministerstwo. Swětowe namrěwstwa Montanregion Rudne horiny před sćěhami za přirodu, wodowy etat a turizm.
Hdźe steji litiumowy projekt w Zinnwaldźe – a čehodla klaca?
Cynowy lěs Litium wosta status projekta EU za kritiske surowizny loni čěskemu projektej zapowědźeny. Drje dawaše hižo wjacore razy wysokorjadny politiski wopyt. Pjenježnu podpěru, kaž je ju čěski stat za wottwar litiuma připrajił, pak za předewzaće Litium w Sakskej dotal njeje.
Lětnje móhli po předewzaćach něhdźe 1,5 milionow tonow litiumoweje ercy wudobywać. Wosebje w narěči stejace stejnišća připrawjenskeje připrawy a wotsypkoweje nasypy staraja so pola wobydlerskich iniciatiwow wo spjećowanje.
Srjedź januara je so Zinnwald litium znowa wo status kritiskeho projekta EU požadał, rjekny jednaćel Marko Uhlig. Za inwestorow je status «wažny signal», tak manager po zmysle – bjez spóznajomnych postupow bychu pjenjezydawarjo «něhdy skeptili».
Uhlig přeje sej tež w Sakskej financielne wobdźělenje přez stat. Swobodny stat móže tak «jara sylne móžnosće wliwa» zdobyć. Zwjazk podpěruje kritiske surowiznowe předewzaća wot 2024 přez surowiznowy fonds spěchowanskeje banki KfW. Tola instrument zasadź «na dospołnje wopačnym wuchadźišću», kritizowaše Uhlig. Pod wuměnjenjom su hotowa studija přewjedźomnosće a dodawanske zrěčenja. W tym času su přidatne pjenjezy zwjetša zbytne.
Što praji komisija EU?
Rěčnica komisije EU skedźbni na to, zo maja wšitke projekty trěbne kriterije spjelnić. Při tym dźe nimo wuznamneho přinoška k zastaranskej wěstoće, techniskej přewjedźomnosći a naslědnemu přesadźenju nastupajo wobswět a socialne tež wo «mjezy překročace lěpšiny».
Zasadnje je «teoretiske» móžno, zo dóstanjetej dwaj dźělenej projektaj na samsnym geologiskim łožišćowym kompleksu – kaž Cínovec a Zinnwald – runočasnje strategiski status. Ke konkretnym próstwam pak so Brüssel njewupraja. Za pruwowanje srjedź januara zapodatych požadanjow ma komisija nětko 90 do 180 dnjow časa, rěka dale.
By status EU dowolnosć w Sakskej pospěšił?
Za sakski wyši hórniski zarjad by so jako kritiski projekt EU zastopnjowane předewzaće formalnje «najprjedy raz scyła nic» hinak wobjednawało hač druhe podkopki, kaž prezident Bernhard Cramer rozłoži. Wobswětowe a wěstotne standardy njesměli so zmjechčić. «Hórnistwo, kotryž njeje po našich hódnotowych systemach schwalenjakmany, njesměm prosće přešwikać», tak sakski najwyši hórnik.
Praktisce widźi Cramer pak politiski ćišć: Kritiski surowiznowy projekt by «wysokopolitiski, wysoko zjawnje skutkowny », swobodny stat njemóže sej dowolić, zo swójski zarjad borzdźi. Bychu něšto kaž «Taskforce» z nazhonitych ludźi tworili, druhe jednanja wróćo sćahnyli a swójski narok měli, tajke projekty w žadanym času wotdźěłać.
Dźe hórnistwowy rewival dale abo su konflikty?
Sakska reklamuje při wuskušowanskich projektach k nowym składźišćam «europska načolna pozicija» a liči wot 2006 po Cramerowych podaćach 88 přizwolenjow za nowe wujasnjenje, tuchwilu běža něhdźe 33 projektow. Přikład talerjowe domy při Šmrěčniku: Firma Saxore planuje kompletnje poddnjowske cynowe podkopki bjez widźomnych nasypow a přihotowanja – jednaćel Matthias Faust rěči wo «prěnjej stealth minje swěta», kotraž nima «žane trajne slědy» na powjerchu zawostajić. Tola tež tu maš dwěle wobydlerjow wobydlerjow a potrjechenych komunow.
Zdobom su Rudne horiny swětowe kulturne herbstwo UNESCO a husće stare wosuški přećehnjene. To čiń nowe projekty sčasami technisce a financielnje naročne, tak Faust dale. Prezident wyšeho hórniskeho zarjada Cramer njewobkeduje w ludnosći žanu jednoru pro- abo contra-naladu, ale «diferencowanišu» debatu mjez hórniskej tradiciju, wobswětoškitom a turizmom. Hač litiumowe projekty woprawdźe přińdu, njesměło na kóncu jenož prašenje surowiznowych płaćiznow być.
Copyright 2026, dpa (www.dpa.de). Wšitke prawa wobchować
